Reinier's Blog

Rust

Toen ik op 12 juni 2018 in de trein van Amsterdam naar Leiden zat, vroeg een oudere dame met enige bezorgdheid in haar stem: “Is het niet eenzaam zo alleen op de fiets door Polen?”.

Ik gaf een eerlijk antwoord. “Ja, ik ben wel veel alleen geweest, maar zoveel aanleg voor eenzaamheid heb ik niet. Het is vooral erg rustig. Dagen lang gebeurt er bijna niets. Je ziet alleen het boerenland, de ooievaars, de bossen, de kerken en hier en daar een winkeltje, voordat je dan na zeven of acht uur fietsen in de late middag of vroege avond bij je gereserveerde ‘Agroturystyczna’ (Bed & Breakfast bij een boerderij) of hotel aankomt en dan, als je geluk hebt vijf minuten met de gastvrouw of -heer een praatje maakt over het weer of zoiets.

Tijdens de rit word ik rustig. Elke dag gaat mijn mentale tempo omlaag. Ik denk en voel langzamer. Sommige mensen geven heel veel geld uit om naar een klooster in Frankrijk te gaan waar je niet mag praten. Voor bijna geen geld fiets ik in Polen, waar ik alleen maar in mezelf kan praten, maar dat verveelt gauw.”

Een lange tocht

Op 26 mei kwam ik per trein in Bydgoszcz aan en begon de volgende dag aan mijn fietstocht. De eerste dagen langs de rivier de Wisła naar het Noordoosten en vervolgens langs de noordgrens van Polen vlak onder Kaliningrad en Litouwen naar het Oosten totdat ik vlakbij Wit-Rusland was.

Vandaar naar het Zuiden en het Zuidwesten naar Warschau. Alles bij elkaar 1111 km met een gemiddelde snelheid van niet meer dan 12,5 km per uur, zo’n acht uur per dag fietsen.

Mooi weer, vogels en af en toe mensen

Een letterlijk verslag zou heel saai zijn, zoals de meeste vakantieverslagen van de meeste mensen onleesbaar saai zijn, honderden regels achter elkaar zoals:

“En toen ging ik proviand kopen in winkeltje X, zag ooievaars in dorp Y, reed langs rivier Z om tenslotte bij hotel H aan te komen.”

Ik kan volstaan met de volgende feiten.

Het weer was elke dag uitstekend, vrij warm zelfs. De zon scheen van ‘s morgens vroeg tot ‘s avonds laat. De fietspaden waren uitstekend tot onbegaanbaar. Er was nauwelijks verkeer. Er waren veel zangvogels in de bomen en struiken, waarvan ik echter de namen niet weet. Dan waren er overal ooievaars, hier en daar een kraanvogel, een rode wouw of een kiekendief.

Ik sprak behalve met de mensen van de overnachtingsgelegenheden en de mensen in de winkels bijna met niemand, af en toe een beetje elementair Pools en vaak in eenvoudig Engels of Duits.

Verbonden met de wereld

Alles was overal goedkoop. Voor meer dan zeventien Euro heb ik nooit gegeten en de hotels waren niet duurder dan €32 per nacht. Overal was goed mobiel internet zodat ik het Wereldnieuws kon blijven volgen.

Op mijn telefoon las ik het interessante boek van Steven Pinker (The Better Angels of Our Nature: Why Violence Has Declined) dat mij nog eens overtuigde van de onzin van romantische ideeën over de terugkeer naar het beschermde leven in de beperkte kring van familie en dorp, dit tegen de achtergrond van Poolse dorpen waarin het leven zeker geen pretje moet zijn.

Ik heb een paar verhaaltjes opgeschreven over ervaringen en gedachten tijdens deze tocht.

Fietsen in Polen
Het echte platteland
Met Patrzyk in de keuken
Fietspad als ontwikkelingsproject
Katholicisme
Mikaszówka
De Poolse taal
De jaren 70

Misplaatst cappuccino-instinct

Fietsend langs de dijken van de Wisła of door de grensgebieden met Litouwen moest ik vaak denken aan eerdere fietstochten. Als ik in Engeland of Schotland om een uur of negen vertrok van mijn B&B of hostel, fietste ik in de regel een uur of twee, soms iets langer, en ging in het eerste dorp van betekenis een grote kop cappuccino drinken. Heerlijk bestrooid met bruine rietsuiker, soms een muffin erbij.

Als ik in Polen zo’n twee uur gefietst had, werd dit cappuccino-instinct weer wakker en kreeg ik visioenen van lekkernijen en koffie. Maar ook als ik vier of vijf uur gefietst had, was ik nog nergens een terrasje of een cafétje tegengekomen waar ik zoiets had kunnen bestellen. Ja, gedurende de twaalf dagen fietsen, ben ik zeker vier terrassen tegengekomen, maar onvoldoende om een dagritme op te kunnen baseren. De lunch was al even problematisch.

Staande lunch

Gelukkig zijn er op veel plekken winkeltjes, Pools: sklep. Zo’n sklep ziet er uit als een lage schuur, niet veel anders dan ze er in de socialistische tijd uitzagen, en over het algemeen zijn elementaire levensbehoeften er wel te koop.

Maar waar moet ik mijn broodje kaas dan gaan klaar maken en opeten. Een zeldzame uitzondering daar gelaten: er zijn geen bankjes of picknicktafels in Noordoost-Polen. Rond een uur of twee besloot ik meestal het broodje staand bij de fiets te smeren en op te eten.

Geen romantische country-side

Het duurde even voordat ik me realiseerde dat ik hier op het echte platteland was. Dit is niet wat Engelsen de countryside noemen: een romantisch idee van het eenvoudige leven op het land. De countryside is natuurlijk geen platteland. Het is een deel van de stad, een construct van de romantische stedeling. De boeren mogen, door het plaatsen van koeien, schapen en het rondrijden op tractoren voor een romantische achtergrond zorgen. Daarvoor krijgen ze vrijwel niets betaald, maar ze vervullen een onmisbare rol in het creëren van een decor.

De countryside is een soort omgekeerd stadspark. Is een stadspark een stukje park in de stad, de countryside is de stad op het land. En zo zat ik maar wat te mijmeren, terwijl ik hallucineerde over gezellige terrassen aan het water en restaurants met romantisch (“locally sourced, organic, etc. “) streekvoedsel.

De hele dag op de tractor

Nee, dit was het echte platteland. Hier staan de boeren om een uur of zes op, beleggen dikke boterhammen met plakken spek en kaas, drinken er een mok slappe koffie bij en gaan dan op hun tractor zitten. Toen ik in Polen was, werd er veel gehooid. Het was droog en er reden kolonnes tractoren, grote stofwolken achter zich latend, langs landerijen en over zanderige bospaden.

Ik stel me voor dat, als de boeren om een uur of zeven ‘s avonds thuiskomen, ze wel een goed glas bier in de koelkast hebben staan en na het genot hiervan een bord met aardappelen, vlees en kool naar binnenwerken, een beetje TV kijken en dan naar bed gaan. De volgende ochtend lokt de tractor. Op zondag gaan ze met z’n allen naar de kerk. Daarover in een ander verhaaltje meer.

Verschrikkelijke dorpen

Tijdens mijn vakantie las ik het boek van Steven Pinker over de spectaculaire afname van het geweld in de wereld. Uit de door Pinker verzamelde gegevens blijkt duidelijk dat, hoe verder je je van de stadscultuur bevindt, des te rauwer en gewelddadiger het leven wordt. Niet de stad, maar het platteland is een poel des verderfs. Gelukkig maar dat ik hier niet hoefde te blijven.

Fietsen in Polen
Het echte platteland
Met Patrzyk in de keuken
Fietspad als ontwikkelingsproject
Katholicisme
Mikaszówka
De Poolse taal
De jaren 70

Boże Ciało: processie

Op de tweede donderdag na Pinksteren vieren katholieken in veel landen het “Hoogfeest van het heilig lichaam en bloed van Christus”, in Nederland wel sacramentsdag in in Duitsland “Fronleichnam” genoemd. In Polen “Boże Ciało”, het lichaam van God, dit jaar op 31 mei. Het is in Polen – hoe kan het ook anders? – een officiële feestdag en ik bevond me die dag in het stadje Górowo Iławieckie, niet zo ver van de Russische enclave van Kaliningrad.

Om half elf heb ik mijn fiets bij de kerk geparkeerd waar al tientallen mensen wachten op het einde van de mis en het begin van de heilige processie.

Op het moment dat de priester met zijn gevolg de kerk uit komt, weet ik niet wat ik meemaak. Alle mensen knielen vroom op straat. Er worden wat teksten uitgesproken en dan vertrekt de stoet. Er loopt iemand mee met een draagbare versterker en een meisje zingt in een daarmee verbonden microfoon behoorlijk vals eindeloos dezelfde melodie. Op Wikipedia vind ik:

“Op die dag wordt de sequens Lauda Sion gezongen in de H. Mis en op talrijke plaatsen wordt na de Mis de geconsacreerde heilige hostie in een monstrans geplaatst, ter aanbidding. Ook gaat op deze dag de sacramentsprocessie uit, waarbij de priester het Allerheiligste Sacrament (de heilige Hostie) in een monstrans door de straten van de parochie ronddraagt. ” https://nl.wikipedia.org/wiki/Sacramentsdag
Zie ook https://de.wikipedia.org/wiki/Fronleichnam

Ik loop op een afstandje achter de processie aan. De mensen lopen met berkentakken in hun handen. Veel meisjes zijn als kleine engeltjes met bloemen in hun haar opgemaakt.

Onderweg vindt een aantal rituelen plaats, onder meer bij het stadhuis van het plaatsje. En als er een gebed wordt uitgesproken valt iedereen in de inmiddels tot honderden mensen aangegroeide menigte meteen op zijn knieën. Waar ben ik?

Ik vind dit niet minder dwaas dan Moslim-rituelen in Mekka. Hoe komen de mensen zo gek om gedachteloos de rituelen te volgen? Het heeft iets engs.

 

Godslastering

Met mijn afkeer van dit feest bevind ik me in goed gezelschap, want Luther keurde dit feest – “een godslastering” – ten strengste af. In 1530 schreef hij:

„Ich bin keinem Fest mehr feind … als diesem. Denn es ist das allerschändlichste Fest. An keinem Fest wird Gott und sein Christus mehr gelästert, denn an diesem Tage und sonderlich mit der Prozession. Denn da tut man alle Schmach dem heiligen Sakrament, dass man’s nur zum Schauspiel umträgt und eitel Abgötterei damit treibet. Es streitet mit seiner Schmink und erdicht’en Heiligkeit wider Christi Ordnung und Einsetzung. Denn er es nicht befohlen hat also umherumtragen. Darum hütet euch vor solchem Gottesdienst!“

Als de processie teruggekeerd is bij de kerk, ga ik op het plein een ijsje eten. Alle winkels zijn dicht behalve de ijssalon. Daar komen ook veel gezinnen hun kinderen verwennen. In hun witte miskleding genieten ze van dit uitje. Ik ben en blijf een buitenlander die dag.

Kerken, kruisen en bloemen

Als je door Polen fietst, is overal het katholicisme zichtbaar. Ik heb nergens zoveel wegkapelletjes en wegkruisen gezien als daar, ook niet in Baden-Württemberg of Beieren. Overal zijn kerken, vaak helemaal niet zo oud, want veel zijn pas gebouwd na de Tweede Wereldoorlog, na het verdrijven van de Duitsers (Pruisen) uit dit deel van de wereld. Wat ook opvalt, is het grote aantal bloemenwinkels op het platteland. Dit houdt zeker direct verband met de uitgebreide graf- en kerkhofcultuur.

Fietsen in Polen
Het echte platteland
Met Patrzyk in de keuken
Fietspad als ontwikkelingsproject
Katholicisme
Mikaszówka
De Poolse taal
De jaren 70