De jaren 70

Terugblik

Tijdens mij fietstochten moet ik regelmatig aan mijn ervaringen van 40 en 41 (!) jaar geleden denken. In 1977 ben ik met Hanneke van der Tak op verschillende plekken in Polen geweest en een jaar later was ik er met Ton Ceelen.

Dorota

Op 21 juli 1978 zit ik met Ton Ceelen in de trein van Tczew naar Malbork (Marienburg). In mijn dagboekje van toen staat:

“Gdańsk-Makowo via Tczew, Malbork, Iława. Half zeven opgestaan, kwart over zeven de camping verlaten en gelijk in een bijna lege tram kunnen stappen. Door gebrek aan drukte schoot deze veel te snel op, zodat we een uur te vroeg op het station waren. In de restauracja uitstekend ontbeten. In de trein van Tczew naar Malbork ontmoetten we Dorota, haar moeder en haar hond. Zeer goed gesprek in het Duits (ook in het Pools. Mijn Pools werd geprezen) tot aan Iława alwaar ze ons nog op de juiste bus hebben gewezen. Het was toen ca. 12 uur en de bus zou om 13:20 vertrekken. Om de tijd te doden in de derde klas restauratie van Iława gegeten: flaki, boord, worst, ham, bier en bier. De bus vertrok om 13:25. Oud vrouwtje bij de bushalte ontmoet dat erg goed Duits sprak. Uitgestapt en over een bosweg naar de camping gelopen. Tent opgezet. Ansichten geschreven tijdens regenbui. Het bleek geen camping te zijn waar je je kon aanmelden. Betalen is er ook niet bij. Geen voorzieningen, wel een Restauracja en twee winkels. …. …. .”

Meisjes van de camping
Ton met de meisjes van de camping (1978)

Het vervolg van dit verslag vermeldt hoe wij uitgenodigd werden door de meisjes van het hotel, die bij veel sterke drank tenslotte in hun nachtkleren verschenen en met ons op de foto wilden. Ton zat met een zekere Ella te flikflooien en Bożena had het op mij gemunt. Wij hebben ons toch van deze dames los weten te rukken. Ik zelf ontwikkelde in de weken en maanden hierna een intensief contact met Dorota van de trein. Zij is in Leiden geweest en ik heb eind 1979 nog kerst in Gdańsk gevierd. Dorota zocht waarschijnlijk een manier om het land te verlaten en had mij daarvoor nodig. Ik zal het nooit precies weten.

Een kapot land

Als ik veertig jaar later aan deze tijd terugdenk, ontstaat er een gevoel van schaamte. Het is alsof ik nu pas begrijp wat er aan de hand was. Voor Ton en mij, pas afgestudeerde studenten uit Nederland, was Polen een avontuur. Het was een soort tijdreis. Je kon er in stoomtreinen van smerige stad naar smerige stad reizen. Het eten was bijna gratis en je kon onbeperkt bier drinken en thee met taart bestellen. Maar eigenlijk was het natuurlijk diep treurig. Polen was in korte tijd twee keer bezet, twee keer kapot gemaakt. Eerst hebben de Duitsers alles kort en klein geslagen en toen werden de Polen ‘bevrijd’ door de Russen. Weliswaar werden de Duitsers eruit gegooid (en niet weinig hardhandig), maar in plaats daarvan bepaalde Stalin de verdere ontwikkeling van Polen.

Een droevig bezet land

Wij realiseerden ons in 1978 niet dat we op bezoek gingen in een bezet land. Er liepen dan wel geen Russen op straat, maar de vrijheid was sterk in geperkt en er was nauwelijks economische ontwikkeling. Ton en ik reisden in een vervallen vooroorlogs Polen, in kapotte vooroorlogse treinen met vooroorlogse locomotieven. De steden stonken naar slechte steenkool. Lucht en water waren vervuild. De industrie – vooral die in het Zuiden bij Katowice, waar ik met Hanneke nog ben geweest – was totaal verouderd en smerig.

Scheve machtsverhoudingen
Dorota in Gdańsk, december 1979

Ik realiseerde me de scheve machtsverhoudingen in mijn relatie met Poolse meisjes nauwelijks. De relatie met Dorota, ook al kwam elk initiatief toen van haar, was onjuist. Ik had hier nooit aan mogen toegeven en die niet pas moeten beëindigen na wederzijdse bezoeken in Leiden en Gdańsk. Maar ja, dat zag ik toen niet.

Wat een verbetering!

Wat een ander land zie ik 40 jaar later. Sinds de val van de muur, sinds de bevrijding van Polen uit het Oostblok en de opname in de Europese unie is hier vrede en ontwikkeling. Zo veel rust heeft dit land nog nooit gekend. Het is triest dat er zich antidemocratische krachten ontwikkelen in dit land die zich tegen liberalisering en een open samenleving verzetten, maar op de lange termijn zullen die niet winnen, want Polen is deel van de internationale markteconomie geworden en zal dat blijven.

Als ik problemen heb in de communicatie met Polen bij een Agroturystyka, roepen zij de achtjarige zoon van de eigenaar, die mij in keurig Engels te woord staat: “Sorry, my father is in the woods. He will be back in half an hour.” Deze zoon leeft al lang niet meer in het oude Polen. Hij kan niet snel genoeg stemrecht krijgen om een tegenwicht tegen de oude conservatieve generatie te bieden.

 

Fietsen in Polen
Het echte platteland
Met Patrzyk in de keuken
Fietspad als ontwikkelingsproject
Katholicisme
Mikaszówka
De Poolse taal
De jaren 70

Leave a Reply

Your e-mail address will not be published. Required fields are marked *