Het langste concert

Iers Gaelic

Gaeltacht bij Teelin

In Ierland wonen vijf miljoen mensen. In de Ierse grondwet staat dat Iers (het Ierse Gaelic) de eerste officiële taal is. Ook in de Europese Unie is Iers een van de erkende talen.  Jammer alleen dat hooguit 25.000 mensen, een half procent, deze taal goed kunnen spreken. Deze mensen wonen in de officieel erkende Iers sprekende gebieden, Gaeltacht, die zich vooral in het uiterste Westen bevinden, zoals Donegal, Mayo, Galway en Kerry. Een gebiedje met nog relatief veel Iers sprekende mensen bevindt zich bij Teelin aan de Donegal Bay. Ook het plaatsje Kilcar maakt deel uit van deze Gaeltacht. Volgens Wikipedia wonen in deze plaats met vier kroegen, een katholieke kerk en twee textielfabrieken 258 mensen.

Festival

 

Als wij in het Derrylehan-hostel verblijven, is het in Kilcar, een paar kilometer daarvandaan, feest. Het is daar vaak feest, het ene festival na het andere met muziek- en dansworkshops, concerten, ‘crossroad dance’ en een speciale ‘heritage day’. Op vrijdag 10 augustus vallen wij met de neus in de boter. Voor en in het gebouw van de openbare bibliotheek (onderdeel van de Áislann Chill Charta – Kilcar cultural centre) zijn er allerlei spullen te koop en worden verschillende ambachten gedemonstreerd zoals het maken van touw van rietstengels of iets dergelijks. Een paar jonge fiddelaars spelen buiten een van die eentonige Ierse deuntjes. In het door vrijwilligers gerunde café is er koffie en taart. Het hele dorp zit hier. Wij zijn de enige toeristen. Na lang wachten krijgen we onze taart en maken een praatje met vriendelijke ‘locals’.  We kopen ook nog een CD met opnamen van een lokale muzikant, die we later in de vuilnisbak gooien, zo vals klonk de viool. Daarna doen we inkopen in de supermarkt en gaan terug naar ons hostel.

Closing Concert

Wij zijn al bekend
RM3_9203.jpg
Kilcar

Op zaterdag wordt het festival met een groots concert afgesloten. Om kwart over zeven wandelen wij van het hostel naar de ‘parish hall’. Als we daar om acht uur aankomen, is het al behoorlijk druk aan het worden. Wij worden begroet door bekenden uit het cultureel café van de vorige dag. Wij zijn hier al bekend. Wij zijn die toeristen die op vrijdag taart gegeten hebben. We veroveren een mooie plek, niet te dichtbij maar ook niet te ver van het podium. Veel aanwezigen behoren duidelijk tot de artiesten. Dat zie je aan hun mooie jurken, dure schoenen en blote ruggen.

Commemorating Cunningham

Het is een heel bijzonder concert: “Closing Concert – Commemorating  the Music of Peter and Teresa Cunningham”. Deze inmiddels overleden Peter en Teresa waren belangrijk voor het culturele en vooral muzikale leven van het dorp Kilcar en plaatselijk waren zij beroemdheden. Het hele concert draait om mooie herinneringen aan deze inspirerende mensen en er zijn optredens door familie van de Cunninghams, vrienden van de familie en familie van vrienden.

Indrukwekkende ballades, aangrijpende fiddle-muziek

Het programma wordt geïntroduceerd door een Iers (en gelukkig ook Engels) pratende ceremoniemeester die op het laatst ook nog iets mag spelen. Het wordt een bonte aaneenschakeling van allerlei soorten muziek. Interessant zijn vooral de in het Ierse Gaelic  gezongen onbegeleide ballades. Geen woord van te verstaan, maar wel indrukwekkend. Dan is er nog een heel lang verhaal, een ‘optelverhaal’ waarbij in elke herhaling een zin werd toegevoegd. Waar het over gaat, begrijpen we niet, want het is in het Iers. De zaal moet wel heel hard lachen. Heel mooi is dan een langzaam duo van twee fiddlers, een droevig lied over een schipbreuk. Aangrijpende melodie, heel zuiver en beheerst gespeeld. Maar dan volgen er weer vals gezongen en slecht begeleide country-melodieën. Eén familielid van de Cunnigham clan speelt zelfs een Chopin-sonate op een elektrische piano. Je maakt wat mee in Ierland.

Kauwgompianiste

Na de pauze gaat het nog meer dan een uur door met  af en toe een mooie ballade, dan weer een vreselijk country- of popnummer. Dan is er een band van meisjes (met de blote ruggen). Opvallend in de schijnwerpers is het meisje dat uitgebreid kauwgom kauwt terwijl ze ongeïnspireerd haar pianopartij afraffelt. Een virtuoze mondharmonicaspeler maakt daarna weer veel goed. Het om half negen begonnen concert is vlak voor twaalven achter de rug. We lopen nog even naar een van de vier kroegen. Daar staan aan de bar en aan de tafels vlakbij ons de Gaelic zingende dames, de virtuoze  mondharmonicaspeler en de kauwgompianiste. Terwijl we nog aan onze Guinness zitten, bestel ik een taxi. Die is er veel te snel. Niet veel later zijn we terug in ons hostel.

Voor meer indrukwekkende muziekervaringen tijdens de vakantie zie ook Wanklanken in de Provence.

Blogs over onze Ierse vakantie 2018

 

Wanklanken in de Provence

De reservering

Die 25e juli markeerde een kwalitatieve omslag in onze vakantie. Hadden wij ons tot die tijd, voor zover we niet lui voor de tent of op een terras zaten, in de eerste plaats bezig gehouden met wandelingen door bossen en over bergen, nu was de cultuur aan de beurt. Het koor- en orkestgezelschap met de vertrouwenwekkende naam Cant’Albion zou optreden in het mooie Provençaalse plaatsje Saignon. Petra belde om kaartjes te reserveren. Een dove man met een gebroken stem nam de telefoon aan. Toen hij begreep wat Petra wilde, begon hij te schreeuwen dat een reservering echt niet hoefde: “Komt u maar vóór zeven uur.”

Overdag hadden we wat rondgereden in de omgeving van Apt en de fout begaan toeristische bezienswaardigheden als Roussillon en het klooster van Sénanque te bezoeken.

RM3_3818.jpg
Roussillon

Daarover valt niets te vertellen afgezien van parkeerproblemen en overvolle straten. Goed daarna weer terug in Apt te zijn, een heerlijke plaats waar gegarandeerd niets te beleven is.

De maaltijd

Vóór zevenen eten in Frankrijk kan eigenlijk niet. Daarom reden we vrij vroeg naar Saignon, waar Google maps wel vier restaurants voor ons had klaargezet. Van die restaurants waren er drie gesloten die avond. Toen wij bij restaurant no. 4 om een tafeltje vroegen, keek de ober ons aan met een gezicht van “Hoe durft u hier zonder reservering aan te kloppen. Wegwezen!”. En toen waren we inderdaad weg, terug naar Apt.  Google wees ons de weg naar een goedkope meeneem-pizzeria.

Naamloze afbeeldin3g

Terwijl  drugsverslaafde types  door de straat bij ons terras liepen, lieten we vette pizzapunten naar binnen glijden en gooiden er  frisdrank achter aan. Snel weer op weg weer naar de cultuur!

Amateurplezier

In Saignon stonden al heel wat mensen voor de kerk, vooral oudere mensen in concertkleding. We kochten kaartjes en al gauw mochten we de kerk in.

Het begon ons te dagen, wat ons te wachten stond: onvervalst amateurplezier. Het concert begon met een mooie toespraak van de voorzitster, die onder meer vermeldde dat het in 2007 opgerichte gezelschap naast bekende werken van Bach en Haydn nu ook in toenemende mate werken van onbekende componisten zoals César Franck uitvoerde. Grappig hoe een beroemd componist plaatselijk zo onbekend kan zijn. Ook kondigde zij aan dat er tijdens het opkomen van het koor een orgelstuk van Bach gespeeld zou worden. Toen het koor vervolgens opkwam, was er een zo luid applaus dat de arme jongen geruime tijd moest wachten voordat hij kon gaan spelen op een wonderlijk elektronisch orgel dat zware kerkorgelgeluiden door luidsprekers zond.

In de fuga-hel

Maar daar ging het natuurlijk niet om. Koor en orkest begonnen met een Credo van Vivaldi. Met een beetje fantasie kon de aandachtige luisteraar wel horen dat dit een mooi koorwerk was. Bij de kort daarop volgende cantate BWV 4 van Bach bleek dat al een stuk moeilijker. Het moet gezegd worden: er werd met veel, heel veel gevoel gezongen. Bij dit soort zangers zijn de zangspieren direct verbonden met de onderbuik zonder omweg via de hersenen.

Naamloze afbeelding
Zingen met gevoel

Opeens begrepen we dat de man aan de telefoon die ochtend een zanger van het koor geweest moest zijn: hier waren nog meer dove mannen met gebroken stemmen aan het werk. Met spijt lazen wij in het programma dat één van de tenoren vlak voor het concert op 82-jarige leeftijd de geest had gegeven. Hij had er zo goed bij gepast. Werd de heksenketel van ongeremde zangstemmen in het eerste deel voor een normaal mens al bijna te emotioneel, het toppunt werd bereikt in een complexe fuga.

Naamloze afbeelding2
Dirigent – imker

De dirigent – in zijn normale leven een verdienstelijk imker – had handen te weinig. Het was alsof hij een heel ontsnapt bijenvolk, bij voor bij, de bijenkorf in moest loodsen, maar daarbij had hij niet zoveel succes. Alle zangstemmen en alle instrumentalisten zochten hun eigen weg door de fuga-hel, sommigen door heel uitdrukkelijk met hun voeten hun privé-maat te stampen, anderen door van gewoon hard zingen op onbedaarlijk schreeuwen over te schakelen. Wonderlijk genoeg waren op een bepaald moment toch alle bijen in de bijenkorf gevlogen en werd het even stil. Er kon min of meer gelijk aan een volgende strofe begonnen worden, zij het op een onbegrijpelijk mengsel van toonhoogtes.

Op de vlucht

Inmiddels had ik Petra het signaal ‘vluchten’ gegeven. Zij was het ermee eens. De vraag was alleen hoe. Er was geen pauze na de Bach-catastrofe, maar we wilden toch weg. Gelukkig was er een applaus voor de solisten voor de op handen zijnde Haydn-verkrachting. Tijdens dit applaus renden wij door het middenpad naar de kerkdeur, die vriendelijk voor ons open werd gedaan. En daar stonden wij buiten, een angstaanjagende ervaring rijker. Een ervaring die ik snel wilde vergeten. Ik zocht naar een prullenbak om het programma in te kunnen gooien. Ik zag alleen maar een brievenbus. Dan maar in de brievenbus! Weg is weg!

Bier op de slaapkamer

RM3_3859.jpg
Ons hotel in Apt

Wij parkeerden de auto weer in Apt en liepen naar het hotel. De avond kon, wat ons betreft, beginnen. Alle cafés waren echter al dicht. In Apt was nu helemaal niets meer te beleven. In de koelkast van het hotel hadden wij zes blikjes bier opgeslagen. Zittend op het bed besloten wij de avond met voldoende bier om de ervaringen van deze dag een klein beetje te kunnen verdringen.

Met zachte hand tegen botte kracht

Primeur: vioolleerlingen de MRI-scanner in

Het is nog niet eerder vertoond, maar Dr. Nina Campbell heeft de MRI-scanner van het VU medisch centrum elke eerste dinsdag van de maand de hele ochtend afgehuurd. Haar leerlingen moeten – mét viool en al – het reusachtige gevaarte in. Samen met haar medische assistent gaat ze precies na waar de onnodige kracht en verkramping optreedt. Voordat die energieverspilling ongedaan is gemaakt, kan zij haar leerlingen weinig bijbrengen. Vroeger duurde dat maanden (of jaren). Door een unieke samenwerking tussen Philips, het VU medisch centrum en de musicoloog en musicus Dr. Campbell kan binnen twee weken daarna de echte muziekles beginnen. Wij interviewden Dr. Nina Campbell in haar charmante repetitieruimte in Oud-Zuid.

Vingertop als top van de ijsberg

“Viool spelen is heel moeilijk. Dat weten de meeste violisten ook wel, maar zij begrijpen niet waar de echte moeilijkheden zitten. Problemen worden vaak opgelost door nieuwe problemen te creëren. Neem de niet soepele plaatsing van een vingertop. Tenslotte worden de hoogte en de klank van alle noten op een viool (afgezien van de losse snaren) door de vingertoppen bepaald. Veel problemen ontstaan aan de vingertop met als gevolg onzuiverheid, slechte klank, moeilijkheden bij snelle passages etc. Wat veel violisten niet begrijpen, is dat de vingertop het topje van de ijsberg is.

mmv

Ze gaan nog meer kracht in de vinger ontwikkelen (soms door urenlang ingewikkelde etudes te spelen), nog meer kracht in de hand. Tenslotte verkrampen de hele linkerarm en de linkerschouder. Soms klinkt het dan nog niet eens zo slecht, maar het is een fundamenteel verkeerde oplossing. In plaats van de roestige machine een beetje te oliën, wordt er een tien keer zo sterke motor op gezet. Schouders worden nog stijver, spieren worden nog krampachtiger. De energie spettert er vanaf. Vooral mannen hebben er een handje van (niet alleen bij het vioolspel overigens), intelligentie door brute kracht te vervangen. Een steeds grotere motor op een steeds roestiger mechaniek. Maar eens gaat het mechaniek kapot en dan is het voorbij met het vioolspel.

Voor mij als leraar is het vaak niet eens zo gemakkelijk te zien wat er aan de hand is. Je kunt wel heel veel zien aan de buitenkant. Je kunt ook in spieren, handen en armen knijpen om te voelen hoe alle soepelheid verdwenen is bij bepaalde leerlingen. Maar het is toch vaak moeilijk om te zien wat er fysiologisch gebeurt.

Iedereen door de machine!

Aan sponsoren voor klassieke muziek te komen is best lastig. Ik probeerde maar eens of ze bij Philips Medische Systemen belangstelling hadden. Die hadden ze. Zij overtuigden mij er al snel van dat 25% van mijn leerlingen beter patiënten genoemd zouden moeten worden: mensen die weliswaar de ambitie hebben muziek te maken, maar die motorisch ziek zijn en steeds zieker worden door het mishandelen van hun spieren en gewrichten. Philips is geïnteresseerd in deze doelgroep en wilde in een unieke combinatie van sponsoring en research graag hun MRI-techniek inzetten.

mri

In Fase 1 zou het om fysiologisch onderzoek naar verkrampte spieren gaan. Wellicht zou in Fase 2 het neurotische brein van zulke zichzelf mishandelende musici onder handen genomen kunnen worden. Ik vond dat een goed idee en zo begon een samenwerking met Philips en een ziekenhuis in Amsterdam. Al mijn leerlingen moeten eerst maar eens “door de machine”, zoals we dat hier noemen.

Als u een paard was, …

Nu had ik geen zin omdat allemaal zelf te doen. In overleg met het ziekenhuis nam ik een assistent aan met de nodige voorkennis. Op zichzelf was het geen probleem dat hij diergeneeskunde had gestudeerd. Pavlov wist het al: varkens en mensen zijn niet zo verschillend. Toch ging er wel eens wat fout. Toen we de aanvoerder van de tweede violen van een belangrijk Nederlands barokensemble door de machine hadden gehaald, zei mijn assistent, nadat hij het spierpatroon had geanalyseerd, spontaan

paard

“Als u een paard was, zou ik adviseren u af te laten maken, maar het heeft in dit speciale geval misschien toch zin om iets aan uw spiergebruik te verbeteren. Begrijp mij niet verkeerd, het klinkt prima, maar het is (zeker door de MRI-scanner) niet om aan te zien wat u doet.” Die violist hebben we niet meer teruggezien. Ik heb mijn assistent gevraagd iets diplomatieker op te treden in het vervolg. Al mijn beginnende leerlingen – patiënten dus – zijn inmiddels door de intake-scan gegaan en worden na een half jaar nog eens gecontroleerd.

Met zachte hand tegen botte kracht

Zijn ze dan krampvrij, dan kan ik met de vioolles beginnen. Zijn ze na een half jaar nog ernstig verkrampt, dan adviseer ik ze óf met muziek op te houden óf een instrument te gaan bespelen dat je een beetje normaal kunt vasthouden (bijna alle instrumenten behalve viool en altviool). Gaan ze wel door, dan gaan we de hand nog zachter maken en alle onnodige kracht uit het hele systeem uitroeien. Ons motto: met zachte hand tegen botte kracht.”

__

Naschrift:
Dit artikel is natuurlijk pure fantasie en grotendeels onzin. De hier ten tonele gevoerde Dr. Nina Campbell bestaat niet, maar haar fictieve uitspraken in dit verhaal (uitsluitend voor mijn rekening!) zijn geïnspireerd door de uitstekende lessen die ik regelmatig bij Mimi Mitchell (binnenkort Dr. Mitchell) in Amsterdam volg.