Hondhaving

Honden in de natuur

Tja, natuur en honden gaan niet altijd goed samen. De trouwe viervoeters verstoren vogelnesten en jagen allerlei dieren de stuipen op het lijf. Veel natuurgebieden zijn daarom verboden voor honden, soms alleen in de broedtijd, soms het hele jaar. Elke natuurliefhebber weet dat zich niet alle honden, dat wil zeggen hun baasjes, zich daaraan houden. Hier twee anekdotes.

Ja, ik weet dat het hier niet mag

Ik loop voor de zoveelste maal het wandelingetje door het stiltegebied van Koudenhoorn langs het water van de ijsvogels, een rondje door de rietvelden en dan weer terug langs de ijsvogels. Er staan daar twee bankjes opgesteld, waar ik soms meer dan het uur over het water zit te turen en tegelijk mijn taalcursussen doe en Whatsapp controleer op mijn telefoon. Op de terugweg zit er op het eerste bankje een man en er ligt een hond naast hem.

Ik: Mag ik u iets vragen?

Baasje: Gaat uw gang.

Ik: Weet u dat het hier in het stiltegebied van Koudenhoorn verboden is voor honden? Het is hier namelijk een natuurgebied waarvoor strikte regels gelden. Honden mogen op andere stukken wel, niet hier.

Baasje: Ja dat weet ik. Maar mijn hond doet helemaal niets. Hij verstoort echt de natuur niet.

Ik: Sorry, dat denkt u misschien maar veel dieren zien dit anders. Een hond is hier altijd een verstoring.

Baasje: [kijkt strak voor zich uit en zegt niets]

Ik: Dus als ik het goed begrijp lapt u de regels gewoon aan uw laars. Maar die regels gelden ook voor u. Zou u niet ergens anders naar toe kunnen gaan?

Baasje: Dat klopt, maar ik blijf gewoon hier.

Ik loop weg en zeg nog een paar dingen die ik beter niet had kunnen zeggen en die ik niet gezegd had als daar een gevaarlijke hond had gelegen.

Eigenlijk is dit geen echt leuk verhaal. Leuker is de volgende anekdote.

Ik heb die hond geleend

Iets eerder dit jaar liep ik een rondje over de Strengen. De Strengen heeft sinds een paar maanden wel een heel complex honden-regime. Sommige gebieden streng verboden, sommige volledig toegestaan, sommige toegestaan voor aangelijnde honden.

Ik loop over het pad voor aangelijnde honden en kom een man en een vrouw mét hond tegen: niet aangelijnd. Het gesprek ging als volgt.

Ik: Mag ik u iets vragen>

Baasje: jazeker, waar gaat het om?

Ik: Wist u dat alle honden in dit gedeelte van de Strengen aangelijnd moeten zijn? Anders mag u hier met honden niet komen.

Baasje: ja, dat is ons geloof ik wel bekend, maar we laten hem toch maar lekker loslopen.

Ik: betekent dit dat u de regels gewoon negeert en doet waar u zin in heeft? Dit is een natuurgebied waar u zich wél aan de regels dient te houden.

Baasje: Tja, dat is misschien wel zo, maar hier ligt het wel anders. Deze hond is namelijk helemaal niet van ons! We hebben hem van vrienden geleend, ziet u…

Ik: [verbaasd weet ik niets uit te brengen]

Zou die man ook denken dat hij met de auto van zijn vriend 100 km per uur in de bebouwde kom mag rijden?

____

Een huisje in Bourgogne

Het huis van Charlotte

Niet lang voor ons vertrek naar Frankrijk was het dan toch gelukt een huisje in Bourgogne te huren. Alles was al verhuurd op de verschillende websites die ‘gîtes’  op het Franse platteland aanbieden. Dan maar even AirBnB geprobeerd: bingo, we vonden nog een huisje. Beter: we vonden een groot huis, een verbouwde boerderij, met drie slaapkamers, twee badkamers, een gigantische zitkamer en een voor 12 personen ingerichte woonkeuken, in het gehucht Chalvron, iets meer dan 15 km van Vézelay.

Het huis in Chalvron

Het huis wordt beheerd door de Engelsman Robert, die 15 meter verder aan dezelfde straat een huis bezit. Het is eigendom van zijn in de Verenigde Staten wonende dochter Charlotte en haar man William.Het staat vol met de oude en soms heel persoonlijke spullen van de familie. Je bent in het huis van iemand anders.

Kamers

De woonkeuken

Het oude woongedeelte is tot  keuken omgebouwd en van de schuur heeft hij een gigantische meer dan 10 meter hoge zitkamer gemaakt. Twee slaapkamers en een badkamer komen uit op een balustrade die op de zitkamer met zware fauteuils en zelfs een piano uitkijkt. De kamer is zo groot dat er versieringen als een volledige roeiboot en een groot tapijt aan  de muur konden worden gehangen.

De zitkamer: gezicht vanaf de balustrade

Onze slaapkamer en badkamer bevond zich boven de keuken. Ook die slaapkamer had geen gebrek aan ruimte. In een nis vlak onder het dak stond als versiering een verzameling oude voorwerpen zoals een oude kinderwagen, en – last but not least – een historische motorfiets. In de ruime badkamer was er genoeg ruimte voor een grote naaimachine.

Chalvron

Uitzicht vanaf de kerk bij Chalvron

Chalvron is een gehucht van niets aan de rand van de Morvan in Bourgogne. Het is een aangenaam glooiend landschap. De bergen zijn nergens hoog, maar overal kronkelen de vaak steile wegen langs heuvels en riviertjes. Ik was blij dat ik hier niet hoefde te fietsen. Niet ver van Chalvron is het wereldberoemde Vézelay, maar het voordeel van  Chalvron is de totale afwezigheid van toerisme. Er is daar niets, niet eens een bakker.  De bakkerij ligt op 10 km afstand in het plaatsje Saint-Père, maar helaas was de bakker net overleden. Tijdelijk was er aan de overkant van de weg bij de ‘Vival’ brood te krijgen. Daar reed ik elke ochtend dan maar even heen. Onderweg kon ik dan even mijn WhatsApp en e-mail controleren, want in ons huis was geen internet en ook geen mobiel bereik.

De kerk van Saint-Aubin-des-Chaumes

Een van de mooiste plekjes bij Chalvron is de kerk uit de 15 eeuw van Saint-Aubin-des-Chaumes op heuvel met mooi uitzicht over het bourgondische landschap. Je kunt er wandelen. Verder is er niets te doen.

Robert

Robert, onze gastheer, is een excentrieke Engelsman uit Oxford. Hij houdt van praten en elke keer dat we hem tegenkomen, doet hij dat ook voluit. Zelf hoeven we niet veel te zeggen. Wij horen veel over zijn uitgebreide familie en over zijn hobby’s zoals het opknappen van oude auto’s, waarin hij ook regelmatig rijdt. Ook vertelt hij amusante verhalen over merkwaardige mensen die in Chalvron wonen. Hij vertelt over interessante gasten, zoals een volledig a-capella koor dat het huis als oefenruimte gebruikte. Bij een huisconcert konden de luisteraars op de balustrade bij de slaapkamers naar de mooie koormuziek luisteren. Hij knapt nog een paar fietsen voor ons op, waar we tenslotte niet op rijden: te slecht weer. Hij helpt ons met het perfect aanmaken van de gerieflijke houtkachel die in onze zitkamer staat. Hij wijst ons er met klem op dat we geen fruit in op de tafel of de grond mogen laten liggen om geen ‘lérots’ aan te trekken. Wij weten niet wat dat zijn. Hij beschrijft ze als een soort muizen met grote oren en ogen en een lange staart. Pas later zullen wij begrijpen wat hij daarmee bedoelde.  Zie daarvoor dit verhaal. 

____

Slapeloos door de slaapmuis

Ruime slaapkamer

Nog nooit zo’n groot huis gehuurd. Nog nooit zo’n grote slaapkamer gehad op vakantie. Daar sliepen we dan boven de gigantische keuken in de kamer waar als versieringen een oude kinderwagen, een oude fiets en een historische motorfiets in een nis onder het dak waren neergezet.

De slaapkamer

Buiten was het heerlijk rustig. In het dorp Chalvron gebeurt nooit iets, zeker niet ‘s nachts. Toch was het binnen niet echt rustig. Allerlei onduidelijke geluiden – geknaag, trippelende pootjes, een val van een meter naar beneden? – hielden ons uren uit de slaap.

Hier liepen de eikelmuizen als het donker werd …

 

Motor Mouse

Waren dit dan de ‘lérots’ waarvoor Robert ons nog gewaarschuwd had? Soms kreeg je het idee dat er zo’n beest van grote hoogte van onder het dak rechtstreeks in de motorfiets of de kinderwagen viel. Tenslotte vielen we wel in slaap. Wij gaven onze vriend de bijnaam ‘Motor Mouse’, bekend van Engelse kinderboekjes.

De volgende dag meldden wij het probleem aan Robert. Hij moest tot zijn spijt erkennen dat de ‘lérots’ bij het koude weer van het moment de zolders van huizen en schuren opzochten. Andere bewoners in de buurt hadden er ook last van. We zochten op Google en Wikipedia nadere informatie over die interessante beestjes op en vonden snel heel veel.

Het bleek om een eikelmuis te gaan, in het Engels een ‘Garden dormouse’ geheten, een woord waarin het Franse ‘dormir’ zit. De eikelmuis is geen echte muis, maar van de familie van slaapmuizen, muizen die een winterslaap houden. De eikelmuis houdt wel een erg lange winterslaap, soms van tot 7 maanden. Voordat het beestje aan die slaap begint, eet het zich zo vol dat hij met zijn bolle lichaam nauwelijks meer kan lopen.

Zevenslaper

Eikelmuis – Lérot – Garden Dormouse

Wij waren ons er niet van bewust, maar eigenlijk kenden wij de naaste familie van de eikelmuis, de relmuis (‘Edible dormouse’), al heel lang als een hoofdpersoon in het hoofdstuk ‘A Mad Tea Party’ (‘Een dolle theevisite’) in Alice in Wonderland van Lewis Caroll (1865). In de Nederlands vertaling heet de ‘Dormouse’ de ‘Zevenslaper’ en zit hij, vast in slaap tussen de Maartse Haas (‘March Hare’) en de Hoedenmaker (‘Mad Hatter’). Af en toe wordt hij wakker en zegt dan dingen als “`You might just as well say that I breathe when I sleep is the same thing as I sleep when I breathe”!’ 

De zevenslaper tussen de Maartse Haas en de Hoedenmaker (originele illustratie uit de Engelse uitgave)

Onze slaapmuis was dus een net iets andere soort dan het slaperige beest in Alice in Wonderland. Een of meer slaapmuizen hadden de warmte en de droogte onder het dak van ons huis opgezocht. Slapen deden ze ‘s nachts helemaal niet, maar hielden ons door te lopen, springen, vallen en knagen behoorlijk uit de slaap.

Bedreigd

Het was ooit een tamelijk algemeen knaagdier in grote delen van Europa maar wordt overal met teruggang en zelfs uitsterven bedreigd. De lege ruimtes in oude huizen en schuren die zij voor hun uitzonderlijk lange overwintering nodig hebben, komen steeds minder voor. In de perfect geïsoleerde en afgesloten huizen van tegenwoordig is geen ruimte meer voor wat wij ongedierte noemen.

Toevluchtsoord voor slaapmuizen

Toen wij twintig minuten weg waren om boven in te pakken voor de terugweg, bracht een eikelmuis een bezoek aan de keuken en legde daar een spoor van kleine donkere uitwerpselen neer. Toen Robert dit hoorde, besloot hij meteen een val neer te zetten. Ik heb hem erop gewezen dat het om een beschermde en bedreigde soort gaat en hem gevraagd het beest een paar kilometer verder in het bos los te laten. Hopelijk heeft hij mijn advies opgevolgd.

Meer informatie

Over slaapmuizen zie de Wikipedia-pagina.
Specifiek over eikelmuis en de relmuis.

Alice in Wonderland (Nederlands, Engels)

___

Een ochtend naar Solleveld

De Levende Natuur

Marianne, onze gids

Genieten van de natuur is voor mij: buiten zijn, genieten van de frisse lucht (en zelfs de regen), van vogelzang, geuren en kleuren. Mijn natuurbeleving sluit heel sterk aan op de ‘natuursport’ die Heimans en Thijsse aan het begin van de vorige eeuw introduceerden en zo prachtig in het blad De Levende Natuur beschreven in mooie verhalen met prachtige tekeningen.

Zintuigen

kleuren in Solleveld

Als je van een excursie terugkomt, zullen veel collega-natuurliefhebbers (vaak vogelaars) vragen: hadden jullie nog leuke waarnemingen vandaag? Eigenlijk een onzinnige vraag. Zodra je een eerste stap zet in een natuurgebiedje, kom je oren en ogen te kort om je bewust te worden van alles wat je ziet, hoort, ruikt en voelt: een en al zintuigelijke waarneming. De eerste de beste vlinder, boom of vogel die je tegenkomt is wat mij betreft al een belangrijke waarneming, ook al hebben we het dan over een bont zandoogje, een eik en een heggenmus.

Feestelijk

Geheel in deze geest trekken Arthur en ik met Marianne door het landgoed Ockenburgh naar het Solleveld. Met haar brede belangstelling voor de natuur in al haar verschijningsvormen maakt zij van deze wandeling een feestelijke ontdekkingsreis. Nooit geweten dat hier zo’n prachtig gebied lag. Als je zoals ik ten Noorden van Den Haag woont, kom je hier niet toevallig. Eerder rijd je zulke gebieden met veel te hoge snelheid voorbij op weg naar het Zuiden van Zuid Holland of naar Zeeland.

De wandeling. Onder aan de kaart ligt Monster.

In de voetsporen van Heer Bommel

We beginnen de expeditie door een wandeling door het hyacintenbos. Hier bloeien eerder in het jaar talloze wilde hyacinten. Ik ken die bloemen heel goed uit Normandië en Schotland. Ik noemde ze altijd bij hun Engelse naam, blue-bells, zonder te weten dat dit hyacinten zijn.

Eiken zoals eiken bedoeld zijn

Het bos op weg naar de ingang van het Solleveld bestaat voor een groot gedeelte uit een heerlijk eikenbos. Hier staan eiken zoals eiken bedoeld zijn, grillig alle kanten uit groeiend soms breder dan hoog. Het is een soort bos waarin Marten Toonder Heer Bommel en Tom Poes liet verdwalen en waar dan van achter de bomen enge kleine mannetjes tevoorschijn kwamen, en dat betekende meestal niet veel goeds. Hier geen enge mannetjes, maar heel veel bonte spechten en heel veel prachtige mierenhopen. Met zoveel rode bosmieren zou je hier eigenlijk groene spechten verwachten. Die zijn er niet, maar aan het einde van de tocht zullen we er toch een horen lachen.

Natuurlijke verwoesting

We lopen door een hekje het Solleveld in. Nu komen we in het duingebied met veel open plekken, verspreide begroeiing en veel water (het is een gebied van Dunea, van de duinwaterwinning). De mens is zeker niet de enige soort die weinig respect voor de ongestoorde natuur lijkt te hebben. Wie wel eens in Zweden naar een beverbos geweest is, weet op welke schaal deze beesten vernielingen kunnen aanrichten en overstromingen kunnen veroorzaken.

Maar onze aalscholvers kunnen er ook wat van. Honderden aalscholvers zitten daar in ten dele wegkwijnende bomen, wit geplamuurd met naar ammoniak stinkende aalscholverstront. Pa en ma aalscholvers vliegen af en aan om hun kroost van voedsel te voorzien. Oude en jonge aalscholvers maken allemaal uitbundig lawaai op verschillende toonhoogtes.

Gegrift in het geheugen

We lopen een eindje verder langs een plas met veel water en riet. Dan komt er plotseling op korte afstand een roerdomp langs vliegen: even vis halen voor de kleinen. Hij laat zich uitstekend met het blote oog waarnemen. Tot nu toe kon ik nooit warm lopen voor roerdompen die zich als een bruin stipje op een kilometer afstand in een bruin veld schuil hielden. Geef mij maar een koolmees, zei ik dan. Maar nu zien we hem fantastisch goed van heel dichtbij. Arthur nam nog een schitterende foto, maar ik ben blij dat ik geen tijd had om een foto te nemen. Hij staat nu in mijn geheugen gegrift en daar blijft hij. Wat een rare gedrongen bruine reiger. Het had zomaar een of andere vliegende dinosaurus kunnen zijn. Ik zal dat beeld nooit vergeten.

Hier vliegen ook honderden gierzwaluwen. Zoveel heb ik zelden bij elkaar gezien. Ze vliegen hoog maar ook scheren ze laag over het water. Daar moeten wel heel veel insecten vliegen. Gierzwaluwen zijn misschien de meest wonderlijke vogels die ik ken. Maandenlang brengen ze in de lucht door. Zelfs schijnen ze daar te paren. Alleen als ze nesten hebben onderbreken ze hun luchtreis.

Marianne en Arthur

Een eindje verderop dansen er kleine vinkachtigen (of piepers?) over het veld. Onduidelijk wat het waren: dus gewoon kleine bruine vogeltjes. Dan zien we opeens zowaar een paar grote sterns. Hun geluid had niets van visdiefjes. Ze vliegen richting de zee.

Op de terugweg

We lopen door prachtige begroeiing waarin het geel goed vertegenwoordigd is zoals mooie toortsen en St Jacobskruiskruid. Overal zijn vlinders. Marianne vertelt ons onderweg over haar rol in het tellen van libellen. Daar waag ik me voorlopig niet aan. Dat is mij te moeilijk. Af en toe huppelen er bruine miniatuurkikkertjes over het pad. We moeten oppassen ze niet te vertrappen. We zien een torenvalk, die misschien een boomvalk was of zelfs een sperwer. We zien het beest gewoon niet goed genoeg. Hoog in de lucht cirkelen buizerds en iets verderop bij het strand cirkelen de hanggliders, maar dat is een wereld die we maar links laten liggen.

We lopen weer terug naar het landgoed en naar de parkeerplaats. Het was een mooie ochtend.

Waarnemingen

    1. enthousiaste gids met grote liefde voor de natuur en mooie verhalen over wat ze daar ziet en hoe ze het aan de kinderen overbrengt.
    2. enthousiaste vogelaar die een even enthousiaste vogelfotograaf is geworden de laatste maanden.
    3. schitterende bijna horizontaal groeiende eikenbomen
    4. naar vogelmest stinkende aalscholverkolonies
    5. een goede roerdomp-show op het juiste moment
    6. tientallen bonte spechten (en één groene)
    7. bont zandoogje en meer vlinders
    8. grote sterns
    9. honderden gierzwaluwen
    10. allerlei planten waarvan ik de naam niet ken.
Meer informatie

Website van Duingebied Solleveld (Dunea-website). Kaartje kopen op deze pagina.

De Levende Natuur, vanaf de eerste afleveringen (1896) vind je op de BNL-Website.

Mijn blog over de achtergronden een fictieve Zuiderzee-excursie waarin ook iets over De Levende Natuur.

Voor een verslag door Arthur Staal (mét foto van de roerdomp) zie zijn blog.

Recente excursieverslagen

Een mooie relatie – Texel mei 2021
Naar de Strengen – april 2021
Zwartkoppen, spechten en Cetti’s op Koudenhoorn – april 2021
Aardsterren, eekhoorns en vogels op Voorne – november 2020

Lulverhalen

Wat is een ‘narrative’?

Wat is nu eigenlijk een ‘narrative’? Je hoort dit rare woord steeds vaker uit de mond van managers, adviseurs en politici? Vroeger hadden diezelfde mensen het vooral over ‘visies'[1] en grootse ‘strategische’ ambities.  Een ‘narrative’ doet eigenlijk hetzelfde in een iets andere vorm. Het is een simpel verhaaltje dat de wereld (met vaak een hoofdrol voor de verteller) tot overzichtelijke dimensies terugbrengt,  waarin eenvoudige oorzaken tot  eenvoudige  gevolgen leiden, en waar er eenvoudige oplossingen zijn voor overzichtelijke problemen.

Lulverhalen

Er is een goede Nederlandse vertaling voor het woord ‘narrative’. Het is gewoon een lulverhaal, een verhaal dat zo eenvoudig is dat je het gemakkelijk kunt onthouden en mensen er snel mee kunt overtuigen (of belazeren).  Maar ook: het is een verhaal dat zo eenvoudig is dat het met de complexe werkelijkheid vaak niets te maken heeft, een verhaal dat in de regel grote onwaarheden bevat.

Ik heb jarenlang als een consultant op het gebied van duurzaamheid gewerkt. Het aantal inhoudsloze lulverhalen dat ik voorbij heb zien komen, is niet te tellen: de hopeloze vereenvoudiging van het duurzaamheidsbegrip in de vorm van de PPP-driehoek (profit, people, planet), de aan leugens grenzende ideeën over de komende ‘circulaire economie’ en andere ‘transitie’-oppervlakkigheden.

Indrukwekkend uit je nek kletsen

Een aantal jaren geleden was ik eens docent bij een cursus aan een dure internationale businessschool, het soort school dat adverteert met een garantie van (minimaal) salarisverdubbeling na het met succes afronden van de cursus (lesgeld tienduizenden euro per jaar). Om de studenten vast te laten wennen aan hun komende succes heeft de school heeft een restaurant van Michelinsterrenkwaliteit. Tegen grof geld kunnen de studenten daar leren om indrukwekkend uit hun nek te kletsen. Zij leren dat onder meer in groepssessies met kleine zogenaamde ‘buzz-groups’ waarin de mensen samen een ingewikkeld probleem moeten oplossen. Zo’n groep krijgt maximaal 10 minuten de tijd om hun geniale oplossing te ontwikkelen en daarna in de klas te presenteren. Een veel gekozen manier van presenteren is daarbij de ‘elevator-speech’: een verhaaltje dat kort genoeg is om aan een collega of potentiële klant in de lift tussen de tweede en de zevende verdieping te vertellen.

Wat je op zo’n school leert, lijkt mij nogal gevaarlijk: zelfvertrouwen zonder te veel kennis, hopeloos vereenvoudigde en verkorte lulverhalen over de complexe werkelijkheid. Tijdens zo’n workshop verzette ik mij krachtig daartegen en ik benadrukte in mijn presentatie dat het oplossen van problemen (als ze al oplosbaar zijn!) maanden en vaak jaren kan duren. Verbaasd keken de studenten mij aan. Een van de deelnemers stuurde mij echter niet lang na deze bijeenkomst een e-mailtje: “dit was het nuttigste wat ik sinds jaren tijdens een workshop gehoord heb.” Deze deelnemer was helaas de uitzondering, die de regel bevestigt.

Narratives als slaapmiddel

Op elk gebied zij er zijn te veel oppervlakkige ‘waarheden’ in omloop, die alleen maar ‘waar’ lijken omdat ze voortdurend herhaald worden maar niet aan de werkelijkheid getoetst. Laten we het hier maar niet over de pandemie hebben. Iedereen praat elkaar en het journaal na over de gevaren van de delta-variant en de relevantie van incidentie-getallen. Het lijkt zo net of we echt iets weten, maar eigenlijk weet vrijwel niemand iets.

Gelukkig maar dat we die lulverhalen hebben, de ‘narratives’ waarmee we onszelf en onze medemens in slaap sussen.

[1] Helmut Schmidt moest indertijd overigens niets van ‘Visionen’ hebben: “Wer Visionen hat, soll zum Arzt gehen”, en hij had groot gelijk.

_____