Aan de periferie van Europa

Vakantie-idylle

Het is heerlijk fietsen dichtbij de grenzen van de EU. Ik geniet van de rust in de eenvoudige dorpen waar, als er niet toevallig een tractor doorheen rijdt, de ooievaars met hun geklepper en de leeuweriken met hun onophoudelijke liedjes hoog in de lucht alleen maar de stilte onderstrepen. Fantastisch zo’n gierpontje  dat door de stroming van de rivier wordt voortbewogen. Ik weet  niets van die boer die daar met zijn tractor op dat primitieve pontje staat.

Het pontje bij Wybrzeże

Ik kan er dus op los fantaseren, net zoals indertijd Vincent van Gogh over de boeren schreef: “Ik denk er zoo dikwijls aan dat de boeren een wereld op zich zelf zijn, in veel opzigten zooveel beter dan de beschaafde wereld.” Maar wat zie ik eigenlijk? Een gelukkig boer die, dichtbij de natuur, met volle teugen van het buitenleven geniet? Of eerder een man die zich voor een hongerloontje afbeult en op zijn vijfenveertigste al meer versleten is dan ik, de verwende Nederlandse fietser van zeventig?

Een hard leven

Aan de weg bij Dubiecko

Het is leeg in dit gedeelte van Polen. Behalve de boerenbedrijven is er heel weinig te doen. Er is weinig industrie en wie geld wil verdienen, kan het beste maar op reis gaan naar Duitsland, Nederland of Engeland. Als ik langs de provinciale weg bij Dubiecko fiets, kom ik langs een groot advertentiebord met verschillende teksten, onder meer “Praca w Holandii – szklarnie”(Werk in Holland – kassen”). Uit dit soort streken komen dus de Polen die hier gewaardeerd worden om hun discipline, hun vakkundigheid en hun lage lonen. Zonder deze Polen zouden er geen asperges bij Albert Heijn liggen.

Tijdens deze fietstocht ga ik ergens op een terras van één van de schaarse restaurants iets drinken en ik raak in gesprek met een wat ouder echtpaar dat met de (elektrische) fiets onderweg is. De man heeft in Duitsland gewerkt en spreekt Duits met mij. De vrouw begrijpt er niet veel van. Uit zijn verhaal blijkt dat hij een zelfstandig ondernemer geweest is en jarenlang voor zijn pensioen gespaard heeft. Tweehonderd Euro krijgt hij per maand, meer niet. Ik vertel hem over onze AOW, maar dat had ik beter niet kunnen doen. Alleen al mijn AOW is bijna vier keer zo veel als wat hij krijgt.

Aan de rand van het bos

Facebook-conversatie

Mijn laatste Agroturystyka voordat ik via Rzeszów weer naar huis zou reizen was bij Słonne aan de mooie rivier de San. Ik vond deze mooie plek – met de mooie naam Na skraju lasu = aan de bosrand – via Internet en via hun Facebook account kon ik voor één nacht een kamer reserveren voor 40 zł. (€ 10). Voordat ik erheen fietste, vroeg ik nog of ze een avondmaaltijd konden verzorgen. Ik kreeg als antwoord “z kolacją nie będzie problemu, tradycyjna czy obiadokolacja?” (met het avondeten is er geen probleem, traditioneel of een ‘lunch-diner’ (of zoiets)?”.  Ik heb maar geschreven dat ik niet wist wat obiadokolacja is en dat ze zelf maar moeten beslissen. Voor een ontbijt zouden ze niet kunnen zorgen.

Ik kwam vroeger aan dan gepland. Ik werd hartelijk ontvangen door de man van het huis die mijn mijn appartement met keuken, woonkamer, twee slaapkamers en badkamer liet zien. Na het douchen werd ik meteen aan het avondeten in hun eigen huis uitgenodigd. Het bleek dat ik mijn Facebook-discussie had gevoerd met hun dochter in de stad, maar zij had het allemaal keurig doorgegeven. Het maal was heel eenvoudig. Tijdens het eten vertelde de man iets over zijn leven. Hij had veel in de bouw gewerkt en, ondanks het feit dat hij problemen had met zijn rug, deed hij nog veel, niet te zware klussen.’ Hij had veel in Engeland en in Duitsland gewerkt. Het nagerecht was mooi en smakelijk zelfgemaakt gebak. Tenslotte werd er een heel klein glaasje (zelf gemaakte) sterke drank bij geschonken.

De volgende ochtend kreeg ik, tegen mijn verwachting, toch nog een echt ontbijt aangeboden in het huis van meneer en mevrouw. Meneer was al veel eerder vertrokken. Het zal een uur of vijf geweest zijn toen een busje met bouwvakkers hem kwam ophalen voor de rit naar Dresden, minimaal 8 uur rijden via Kraków, Katowice en Wrocław. Ik neem aan dat hij die avond niet meer thuis gekomen is. Mevrouw had nogal vieze zoete thee voor me ingeschonken. Misschien zat er honing in. Ik durfde niet te zeggen dat ik het niet lekker vond. Uit vriendelijkheid dronk ik het zo snel mogelijk op.

Aan de periferie van Europa

Het mooie landschap van de Podkarpaten

Niet veel later fiets ik- zonder rugpijn – door het mooie het landschap, kijk naar de vogels en voel de warme zon op mijn huid.

Toch kan ik niet alleen maar van de rust, het weer, de vogels en het landschap genieten. Ik moet denken aan mijn gastheer. Misschien had hij op de bouw in Dresden al op dat moment wel zijn eerste pijnstiller achter de kiezen.

Is dit werkelijk het Europa dat we willen? Wie profiteert eigenlijk van die mooie liberale samenleving? De goedkope arbeidskrachten uit de arme periferie van Europa mogen het leven van de rijke mensen in het rijke centrum steeds aangenamer maken. Maar wat krijgen zij er voor terug? Geen wonder dat in landen als Polen, Hongarije en Bulgarije enge politici aan de macht komen. Dat is zeker niet toe te juichen, maar wel goed te begrijpen.

  1. Fietsen in Polen
  2. Orthodoxe kerken in het Oosten
  3. Verdacht aan de buitengrens van de EU
  4. De Poolse taal in de praktijk
  5. Vogels onderweg
  6. Weerzien na 42 jaar
  7. De periferie van Europa

 

Voor of tegen Europa? Wat een onzin

Iedereen die verder kijkt dan ideologische vereenvoudigingen van de werkelijkheid zal moeten bekennen dat de EU niet alleen veel voordelen heeft gebracht voor veel (maar niet alle) inwoners van de lidstaten, maar ook heel veel nog onopgeloste problemen heeft veroorzaakt. De invoering van de Euro – een politiek gemotiveerd maar economisch weinig doordacht experiment – heeft bijvoorbeeld heel veel ellende gebracht voor mensen in landen als Griekenland en Spanje. In de Europese verkiezingen heb ik D66 gestemd, een partij die de noodzaak van goede Europese samenwerking in het vaandel heeft geschreven. Toch heb ik me nogal geërgerd aan de verkiezingsleus “Vóór Europa!”. Daarmee spiegelt deze partij met een even simplistische leus de simplistische leuzen van de rechtse of linkse populisten, allerlei variates op “Tegen Europa!”: de SP met “Laat Brussel niet de Baas zijn” en de Nexit-leuzen van Wilders.

Als we de slogans van de politici willen geloven, gaat het er dus om vóór of tegen Europa te zijn. Maar wat betekent dat eigenlijk, voor of tegen Europa zijn? Ik zou het niet weten. Ook ik ben niet enthousiast over alles wat er in Brussel gebeurt, maar een Europa zonder EU lijkt me een heel gevaarlijk scenario. Als we de EU slopen, dan is er nog steeds een Europa, hoe zeer wij ook “tegen Europa” zijn. En ik vermoed dat dit Europa armer, gevaarlijker en onrechtvaardiger zal zijn dan het huidige Europa. Toen ik onlangs het hokje D66 met mijn potlood rood maakte, was dat niet omdat ik zo enthousiast ben over Europa. Dat ben ik echt niet, maar dat is geen reden om voor de Europese zelfmoord met PVV, SP en Forum voor Democratie te kiezen.

 

 

Voorjaar in een vogelparadijs

Eerder gepubliceerd als officieel verslag van de Vogelwerkgroep KNNV Leiden

Excursie van de Vogelwerkgroep KNNV Leiden naar het Oostvaardersveld op 6 april 2019

Meer dan genoeg te zien

Met grote snelheid rijden we over de A6 richting Lelystad. In de auto is een heftige discussie over Brexit losgebroken. De burgeroorlog in het Verenigd Koninkrijk die ik voorspel, gaat één mede-vogelaar veel te ver. Maar ook onze auto is al veel te ver. Ik had niet moeten kletsen maar moeten opletten. Anke kan nog zulke mooie briefjes maken, maar als Arthurs persoonlijke navigator ben ik niets waard.

Vanmorgen vertrokken 15 vogelaars in 4 auto’s vanaf het zwembad richting de Flevopolders. We razen nu via de verkeerde baan van de snelweg over de bodem van de voormalige Zuiderzee en missen afslag 7. Na een kleine omweg via afslag 8 komen we bij de eerste kijkplek aan, de grote praambult. Tegen half tien staan wij daar met zestien vogelaars (één deelnemer sluit zich ter plekke aan). De omstandigheden zijn niet ideaal. Er wordt gepraat over winterkleding die nog thuis hangt en er wordt geklaagd over de mistigheid waar zelfs de duurste Swarovski-kijker niet doorheen komt. Voor wie goed kijkt, is er toch veel te zien.

Het weelderige Praambos

Liefhebbers van ‘biomassaliteit’ komen zeker aan hun trekken met minstens 20 zilverreigers op het veld, heel veel kokmeeuwen en ontelbare brandganzen verderop. Geen tijd om koffie in te schenken: op een dwarsbalk van de hoogspanningsmast zien we twee slechtvalken bij een nest en, ja hoor, daar komt een derde slechtvalk aan. Er worden hypotheses opgesteld over de familieverhoudingen en over mogelijke vechtscheidingen in de valkenwereld. Of komt er gewoon een familielid even buurten? Wij weten het niet. We stappen in de auto’s en rijden nog een stukje verder naar het begin van de wandeling. Wij realiseren ons dat we als resultaat van deze tocht we niet met een paar koolmezen of krakeenden thuis kunnen komen.

Op ons rust de verplichting minstens (1) blauwborstjes, (2) baardmannetjes, (3) een zeearend en mogelijk nog wat andere zeldzame roofvogels op onze lijst te hebben vanavond bij de borrel. We besluiten de telescopen maar in de auto’s te laten en beginnen aan een prachtige wandeling in Zuidoostelijke en later Oostelijk richting. Niet aan de temperatuur nog maar wel aan de uitbundige vogelzang kun je horen dat het lente is. We horen zwartkoppen, we zien kneutjes, rietgorzen en nog veel meer. Dan komen we door het Praambos . Dit is niet zomaar een bos.

Dit is een volledig spontaan na de inpoldering van Flevoland ontstaan wilgenbos. Geen bomen op nette rijtjes, maar overal prachtige kromgegroeide takken, dood hout, een rijke onderbegroeiing en – last but not least – een uitbundig lenteconcert. Je zou misschien beter kunnen opschrijven wat je hier niet hoort, maar ik noem er toch maar een paar: alarmroep van boomklevers, het geroffel van een bonte specht, en dan het karakteristieke geluid van matkoppen, het beste kenmerk om ze van hun glanzende familie te kunnen onderscheiden.

Oostvaardersplassen

De Oostvaardersplassen zijn eigenlijk door toeval ontstaan. Aan het eind van de negentiende eeuw waren er al vergevorderde plannen om de Zuiderzee in te polderen en in 1891 kwam ingenieur Lely  met zijn 'Plan Lely' , de basis voor de Zuiderzeewet van 1918. Twee factoren waren van invloed op de aanname van deze wet: de watersnoodramp van 1916 en de voedselschaarste tijdens de Eerste Wereldoorlog. Begonnen werd met de drooglegging van de Wieringermeer en in 1932 was de afsluitdijk gereed. De in het Plan Lely voorziene polders (Noordoostpolder, Oostelijk en Zuidelijk Flevoland) werden met kleine aanpassingen aangelegd, maar toen de dijk Enkhuizen-Lelystad er al lag werd in 2003 definitief van de inpoldering van de Markerwaard afgezien.[1] In de oorspronkelijke plannen was het Oostvaardersdiep gepland, een scheepvaartroute door een diepe geul tussen de Markerwaard en Flevoland. In de definitieve opzet werd de dijk van de Flevopolder een stukje naar het Noordwesten verplaatst: het Oostvaardersdiep lag nu achter de dijk en veranderde in de Oostvaardersplassen.  De bestemming  van het gebied was oorspronkelijk industrie, maar die kwam er niet. Inmiddels ontwikkelde zich spontaan een schitterend maar nog volledig onbeschermd natuurgebied dat tenslotte het visitekaartje zou worden voor een nieuwe benadering van het Nederlandse natuurbeheer, de 'natuurontwikkelingsvisie' als alternatief voor de traditionele opvatting over natuurbescherming. In 1986 werd bijna 6000 ha onder de Natuurbeschermingswet gebracht. Voor het beheer werden op grote schaal grote grazers zoals heckrunderen, wilde paarden en edelherten ingezet.[2] In 1992 werden er 40 edelherten losgelaten. In 2017 waren dat er al meer dan 3900. Over de problemen van het faunabeheer, de noodzaak van afschieten en de heftige emoties bij botsende opvattingen over natuurbeheer en dierenbescherming zullen we het hier maar niet hebben. De discussie is nog niet voorbij.

Aan de rand van het bos openen enkele deelnemers hun thermosflessen met koffie, terwijl anderen al doorlopen naar een grote kijkhut verderop bij het water. Vanuit de hut is niet heel veel te zien, maar met veel geduld ontdekken we toch een paar dodaarsjes in de mistige verte. Leuk zijn dan vooral de grote groepen boerenzwaluwen die gezellig in een grote dode boom gaan zitten met z’n allen.  En dan zien we de matkop ook nog eens goed. Het veld is hier opener met minder begroeiing. Waarschijnlijk zijn hier de Konik-paarden aan het werk geweest.

 

 


Puttertjes (AB)

Boerenzwaluwen (AB)

Geen gebrek aan vinkachtigen vandaag: heel mooie puttertjes op veel plekken en hier en daar ook een groenling. Dan wordt er “robotap” geroepen en dat blijkt een roodborsttapuit te zijn. Eerst een schitterend gekleurd mannetje en dan komt ook een vrouwtje erbij.

Oostvaardersveld

Het Oostvaardersveld ligt ten Oosten van de Oostvaardersplassen, in het gebied tussen de A6 en de spoorweg van Almere naar Lelystad. Het is een recent ontwikkeld natuurgebied. Staatsbosbeheer heeft dit gebied laten ontwikkelen met het doel "in te richten als de 'etalage' van de Oostvaardersplassen. De bezoeker kan hier kennis maken met het 'wetland' ecosysteem en de bijbehorende natuurlijke processen."[3]  "Het Oostvaardersveld bestaat voor de helft uit bos. Het meeste bos bestaat uit het ruim 50 ha grote Wilgenbos. Dit bos is bijzonder, omdat het zich sinds de drooglegging van Zuidelijk Flevoland in 1967 spontaan heeft kunnen ontwikkelen en er niet of nauwelijks is ingegrepen in de ontwikkeling van het bos. Er is veel dood hout aanwezig en de vegetatie is zeer weelderig, vooral bestaande uit brandnetel, kleefkruid en riet."[4] In tegenstelling tot het grotendeels gesloten gebied van de Oostvaardersplassen is het Oostvaardersveld het gehele jaar toegankelijk. Er zijn vier wandelroutes.
Blauwborst (AB)

We zijn natuurlijk blij met staartmezen en kneutjes, maar we willen blauwborstjes zien! Om 12:00 uur nog steeds geen blauwborst. Maar dan, om kwart over twaalf, is het eindelijk raak, wel heel ver, maar onmiskenbaar een blauwborst.

Het is al tegen tweeën (en een stuk mooier weer!) als we bij het bezoekerscentrum voor een consumptieve stop aankomen. Maar het vogelen is nog niet voorbij.

Vlakbij de parkeerplaats – waar wij zeker niet de enige auto’s zijn – zien we nog een blauwborst en verderop vliegt een mooie bruine kiekendief.

Zeearend (EvB)

Wij bestellen onze cappuccino’s, appeltaarten, kroketten en meer vogelaarsvoedsel. De telescopen worden op het terras opgesteld en dan is het tijd om vanuit onze terrasfauteuils eens goed naar een zeearend aan de overkant van de plas te gaan kijken. Hij zit ver weg boven in een boom, maar hij is, ondanks de wat heiige lucht, goed zichtbaar, vooral als hij ons zijn kop en profil  laat zien. Wat een joekel van een snavel!

Vlak voordat we vertrekken verschijnt er nog een mooie buizerd. Een dame van een andere groep vindt zichzelf nogal deskundig en beweert dat het een wespendief is en draagt daartoe weinig overtuigende argumenten aan. Nuchter als wij zijn, geloven we daar niets van.

Na deze late lunchpauze bezoeken we nog een aantal uitkijkpunten. Eerst gaan we naar de vogelkijkhut De Grauwe Gans bij de Knardijk. Het aantal slobeenden bij elkaar is indrukwekkend! Ook zien we hier nog pijlstaarten en kluten. Lopend van de hut naar de auto horen we een rietzanger van wie het liedje niet echt op gang komt. Hij moet nog oefenen. De volgende stop maken we op de Oostvaardersdijk met uitzicht op aan de ene kant de Grote Plas (Oostvaardersplassen) en aan de andere kant het Markermeer.

Hier weer heel mooie kluten en rietgorzen. Er ontspint zich een discussie die wel vaker plaatsvindt op excursies van de Vogelwerkgroep. Stan heeft een grote mantelmeeuw gezien: met roze poten. Anderen zien diezelfde meeuw door hun scope met duidelijk gele poten. Stan schijnt de wereld door een roze bril te zien. Wij gaan daar niet in mee. Het blijft een kleine mantelmeeuw. Tijd om er eens mee op te houden.

Kluten (EvB)

We hoeven ons voor de lijst – ondanks het dramatisch ontbreken van de baardman – niet te schamen.

Wij mogen naar huis. In de auto zwengel ik weer allerlei discussies aan. Arthur heeft niets aan mij, maar gelukkig brengt zijn Tom-Tom ons zonder problemen naar het zwembad. Het was een mooie dag.

 

De wandeling

 

De gehele route

 

 

[1]  https://www.bureau-maris.nl/projecten/oostvaardersveld-lelystad/ .

[2] https://www.sovon.nl/sites/default/files/doc/Rap_2013-11_KotterbosZK.pdf

[3] https://nl.wikipedia.org/wiki/Zuiderzeewerken

[4] https://nl.wikipedia.org/wiki/Oostvaardersplassen#Oorsprong en https://nl.wikipedia.org/wiki/Frans_Vera

 

The Brexit Mess is in the UK’s political genes

Brexit Negotiation Errors

A Harvard Professor

In December 2018, Deepak Malhotra, a Harvard Business professor and expert on negotiation, wrote an interesting article in the New York Times opinion section: “I’m an expert on Negotations and I Have Some Advice for Theresa May”. He quoted his own article, written in 2016 not long after the Brexit Referendum, in which he addressed basic negotation errors and predicted what could happen next as a result:

“The EU might come to the conclusion that since any deal is going to fall short of the extreme promises made in the UK, it is not worth giving any special concessions at all. I hate to say it, but this is precisely where we are today.” [1]

His prediction was 100% accurate. In his 2018 letter to the editor he addresses May’s basic negotation errors: ignoring the ‘red lines’of her negotiations counterpart and “her refusal to manage expectations from the beginning”. Rather optimistically Malhotra concludes: “It may not be too late for the prime minister to rescue the negotiation process. But to do so, she must first stop negotiating like an agent and start negotiating like a mediator.” [1]

Winning is the Game – Losing is the Result

I tend to fully agree with Malhotra on this conclusion, but only on one condition: it only makes sense in case May and her government really want to negotiate based on a clear understanding of the need for negotiating. I am afraid this understanding is completely absent. Nothing in the development between the 2016 referendum and today is pointing at even the slightest sign of a willingness to negotiate. All the games point at one thing: winning. May has been fighting on many fronts: UK versus EU, Conservatives against Labour, May against hardliner Brexiteers, May against her Ministers and finally Government against Parliament. She has lost 99% of all fights, but still it is difficult to discover any real trend towards negotiation and consensus building.

My Dissertation (1987): I could not believe what I heard

Of course this is nothing unexpected. Reading about the unbelievable Brexit tragedy, I had to think about my dissertation (1987) for which I studied policy processes in both the Netherlands and the United Kingdom. It was about the formation of energy policy, the use of technical and economic information and styles of negotiation. After studying our Dutch debates on nuclear energy, energy saving and low energy scenarios, I took the ferry to Harwich and travelled through the UK to interview key people in policy debates and policy formulation during the early 1980s. The questions in the UK policy debate were not too different from the questions discussed in the Netherlands. My ‘zero hypothesis’ for my UK interviews was that I would find processes in the UK similar to those in the Netherlands. No hypothesis could have been more naïve. In many interviews, I could not believe what I was hearing. Whereas in the Dutch debates there were continuous attempts at bridging divergent views and interpretations, the UK landscape of positions remained fragmented. In the Netherlands, relevant minority positions were taken seriously. In the UK, minority positions simply lost against majority positions.

British Style Majority Rule

In my dissertation, I wrote about the forecasts in the low energy debate:

“The British style in the low-energy debate caused a relatively fast institutinal reassessment of energy forecasts. … .. …. (T)he debate was highly effective. It could be effective because it did not entail extensive negotiation procedures involving powerful minorities, such as were seen in the Netherlands and in Western Germany. In this respect, the energy forecasting case is just an example of the effectiveness of majority rule politics versus the time-consuming procedures in countries which organize their political decision making on the basis of the proportionality principle.
On a different level however, this British style may prove highly ineffective, as it does not solve any of the underlying societal conflicts.” [2]

Negotiation Skills Deficiency Genes

Today, 32 years after I defended my dissertation, not too much has changed in the UK policy tradition. Governing by simple majorities is still in the UK’s political genes. It may still work in certain situations to a certain extent, but its limits are becoming painfully visible, not only because of the gradual breakdown of the UK two party system and the imminent crisis in the conservative party. Governing by simple majorities was not any realistic option after the Government lost its majority in parliament after May failed to win the 2017 elections, which were meant to strengthen her political basis.

Majority rule politics does not provide solutions for the UK’s complex policy issues today that intrinsically require superior negotiation skills, including skills for creating majorities in an increasingly fragmented political landscape. Such skills are scarce among the current elite.

Moreover, in the area of trade relations, skills that may have existed before the UK joined the EU are completely gone.  At the time of the Brexit decision, the UK did not have any trade negotiator. Already in 2017, the Norwegian prime minister said:

“We do feel that sometimes when we are discussing with Britain, that their speed is limited by the fact that it is such a long time since they have negotiated.” [3]

The UK has a political culture that does not foster negotiation skills. The present political elite is therefore completely incompetent to deal with their huge tasks ahead. In principle, the problem could be solved by sending all top politicians to a 10 day course with professor Malhotra at Harvard. But so long as the absence of elementary negotiation skills is not being recognized as a problem, this will remain sheer phantasy.

May 24: Exit May

Finally on May 24, May announced her exit. It was not surprise at all. Another scenario would not have been possible. It was clear from the outset, on the basis of a very small set of parameters that her strategy was bound to fail. In her own party, she did not have any majority of any plan that could have been accepted by other parties that were essential to create a majority. By moving into the direction of the radical Brexiteers, she would lose support from Labour and others. By moving into the direction of less radical voices in Labour and elsewhere, she would lose support in her own party. There was no other scenario possible. She should have resigned right after the 2017 elections or she should have chosen a completely different role from that moment on, a mediating role (see above) in which all responsibilities for the outcome of the negotations should have been transferred to the political parties. But,  in the UK context, this may be a far-fetched illusion.

Postscript December 2019: Boris wins

Boris Johnson’s ample majority has restored a situation that British politics can much better handle. Johnson has a majority now. Johnson can rule, and even deal with some dissidents within the Tory ranks. There is no need for complicated coalitions and negotations between British parties. It’s one party rule as usual again. However, the government will have to negotiate its relationships with the EU from the position of the weaker party. Negotation skills remain essential. 

References

[1] Deepak Malhotra, I’m an Expert on Negotiations, and I Have Some Advice for Theresa May. Maybe there’s still hope. NYT 20 Dec. 2018. https://www.nytimes.com/2018/12/20/opinion/brexit-theresa-may-negotiations.html

[2] R. de Man, Energy Forecasting and the Organization of the Policy Process, Disertation, Amsterdam 1987  https://rdeman.nl/oldsite/download/dissertatie1.pdf

[3] Norwegian prime minister Erna Solberg says long membership of EU has left Britain without key skills for successful trade talks. The Guardian, 5 Jan. 2017, https://www.theguardian.com/politics/2017/jan/05/uks-lack-of-negotiating-experience-may-lead-to-very-hard-brexit

 

Onze eerste Etrog

Wat heeft u ermee gemaakt??

Wij hebben een bio-groentenabonnement. Dat wil zeggen dat elke donderdag een grijze bestelbus de straat in komt rijden. De bestuurder zet dan een papieren zak voor onze deur, belt kort aan en rijdt meteen weer weg. Hij lijkt niet geïnteresseerd te zijn in onze reacties, hoewel die soms best de moeite waard zijn. De laatste keer zat er een veel te grote langwerpige bleke citroen in de bruine zak. Op het begeleidende schrijven stond dat ik een ‘cedar’ had gekregen, maar ik vond geen duidelijke beschrijving op internet. Dus de bio-boer uit Katwijk maar even een foto gemaild met de intelligente vraag “Wat is dit nu?”. Het keurige antwoord bevatte de voor mij al bekende maar nog steeds onbegrijpelijke informatie “Je hebt een cedar ontvangen.”

Een rare citroen ….

Gelukkig zat er een bijlage bij de e-mail, waarin stond dat het om een etrog ging, een verre voorouder van de citroen. De vrucht bestaat voornamelijk uit schil, maar gelukkig schijn je daarmee van alles te kunnen doen. Stukjes schil met olijfolie in de salade was één suggestie. Onze leverancier leek het ook niet allemaal zo precies te weten. Anders had die niet het volgende verzoek meegestuurd: Wellicht dat u ons nog een berichtje wilt sturen over wat u ermee gemaakt heeft en uw ervaring.

Het voelde een beetje alsof je een fiets koopt en de fietsenmaker stuurt je een mailtje: Wij zijn benieuwd wat u eigenlijk met die Gazelle bent gaan doen.

 

Zwaaien met lulav en etrog

Het zoekwoord “Etrog” gaf ons meer aanknopingspunten dan het woord “cedar”. Na een half uurtje zoeken op websites en youtube-filmpjes kwamen we in de wonderlijke wereld van Joodse rituelen terecht.

Lulav en etrog

De Etrog speelt een belangrijke rol in de rituelen van het Loofhuttenfeest (Soekot). Een belangrijk element daarvan is het zwaaien met de lulav en de etrog, symbolen van de oogst. De lulav is een palmblad, waaraan twee stel andere takken zijn bevestigd, twee wilgentakken en drie takken van de myrthe. De lulav wordt in de rechterhand en de etrog in de linkerhand gehouden, waarbij ze elkaar moeten raken. De lulav wordt tijdens het ritueel in zes richtingen bewogen in de juiste volgorde: naar voren, naar rechts, naar achteren, naar links, naar boven en naar onderen.

Deze kost wel 1000 dollar!

Er worden hoge eisen gesteld aan de kwaliteit van een koshere etrog: hij moet niet alleen van een echte etrogplant afkomstig zijn (herkenbaar aan de vorm van de vrucht, het steeltje en de zaden), hij moet ook mooi en helemaal gaaf zijn. Voor een perfecte etrog wordt in de Verenigde Staten duizend dollar neergeteld. Een niet perfecte maar nog acceptabele etrog krijg je wel voor minder, voor 40 tot 150 dollar.

Een heerlijke cake

 

De cake en wat er van de etrog overbleef

Als de etrog zijn rituele functie heeft vervuld, kan hij nog nuttig zijn in de keuken. De meeste etrog-recepten staan op Joodse websites onder titels als “wat doen we met de etrog na Soekot?”. Onze etrog had waarschijnlijk de test voor ritueel gebruik niet kunnen doorstaan, maar het was wel een echte etrog voor keukengebruik. Van de website http://www.joyofkosher.com haalde Petra een uitstekend recept voor een cake waarin geraspte etrog-schil en etrog-sap wordt verwerkt. Het grootste deel van de vrucht – vruchtvlees, pitten, het meeste van de schil – belandde gewoon in de vuilnisbak. Het resultaat viel zeker niet tegen. De cake was heerlijk. Een smakelijk bijproduct van het Joodse feest dat wij niet gevierd hadden op basis van een rare vrucht uit ons groentenpakket. Zoiets verzin je niet.

 

Smakelijk eten!

 

 

De Kievit – het verst in biologisch

Wie ook in een biologisch groentenpakket is geïnteresseerd verwijs ik naar de website van De Kievit.