Texel – het Vogeleiland

Een hele maand naar Texel (1959)

Een heel duur boek

In 1958 waren wij met z’n allen naar Westenschouwen geweest. Ik heb daarover al deze blog geschreven. In het jaar 1957-58 zat ik in de vierde klas van de Groen van Prinstererschool bij Meester Stel, die voortdurend over de vogels in de mooie natuur praatte en daarin het werk van onze Schepper zag. Ik ben geen belijdend Christen geworden, maar wel heeft hij mijn belangstelling voor de natuur gewekt.

Texel 1959 (bron topotijdreis.nl)

Toen ik in 1958 aan mijn blinde darm geopereerd was, bracht mijn vader een boekje voor me mee naar het ziekenhuis: ‘In Sloot en Plas’ van Heimans en Thijsse. Toen het plan ontstond om naar Texel te gaan en ik bij boekhandel Pel het boek ‘Texel, het Vogeleiland’ zag liggen, haalde ik mijn spaarbankboekje leeg en betaalde de ongelooflijke som van f 17,50, wat nu iets als € 50 zou zijn! Ik was trots als een pauw. Nu bezat ik, afgezien van kinderboeken, twee echte boeken: allebei over natuur.

Een heel duur huis

Niet alleen ik gaf veel geld uit, maar ook de huur van het huis aan de Vuurtorenweg 97 in De Cocksdorp voor een hele maand kostte een fortuin: f 700 (ongeveer € 2500 nu). Wij huurden het van de familie Boon, die een maandje in een bollenschuur ging wonen. Het huis staat er nog steeds, nu nummer 119.

Een lange reis

Een auto hebben wij nooit gehad. We zijn zeker per trein via Amsterdam naar Den Helder gereisd en daar met de boot naar Texel. De boot ging toen nog naar de haven van Oudeschild (zie tekst hieronder) en deed er iets meer dan een uur over: de boot die om 14:00 uur uit Den Helder vertrok, voer weer terug van Texel om 15:20, bijvoorbeeld. De treinreis naar Den Helder zal  wel meer dan drie uur geduurd hebben en dan nog een half uurtje in de bus. Samen misschien 5 uur, een stuk minder dan het jaar daarvoor naar Zeeland.

 

De boot naar Texel

De schepen
In de jaren 1920 en 1930 werd de veerverbinding verzorgd door 'Marsdiep' (uit 1926) en de 'Dr. Wagemaker' (uit 1934). Ook de 'Voorwaarts' (uit 1940) voer na de Tweede Wereldoorlog nog regelmatig. De reis ging vanaf Den Helder naar Oudeschild. In de vijftiger jaren liet de TESO op een werf in Arnhem een nieuwe boot bouwen, de 'Dageraad'. De opdracht werd gegeven in juni 1954 en de eerste vaart vanaf Den Helder vond in oktober 1955 plaats. Het schip was een ouderwetse zijlader, want andere mogelijkheden waren er niet in de haven van Oudeschild.

Wij zullen de reis wel met de 'Dageraad' gemaakt hebben, maar het kan ook een van de andere boten geweest zijn, misschien de 'Voorwaarts'. De Dageraad werd in 1965 alweer verkocht en voer vanaf 1974 in Angola, waar het verroest in de haven van Luanda zonk. 

Toen de 'Dageraad' werd afgeleverd, waren er al plannen voor een nieuwe haven bij Het Horntje. De aanbesteding voor de nieuwe haven vond plaats in 1961 en vanaf 1964 kon er met een modernere koplader worden gevaren, de Marsdiep, en vanaf 1966 de Texelstroom. De reis werd bekort tot een half uurtje. Beide schepen voeren tot het begin van de jaren 1990 en werden later op Malta gesloopt. 

Inmiddels begon de tijd van de moderne dubbeldekker-veerponten Molengat en Schulpengat (1980 en 1990). Beide schepen zijn inmiddels gesloopt. Tegenwoordig vaart de tweede generatie dubbeldekkers naar Texel: 'Dr. Wagemaker' en 'Texelstroom' (2005 en 2015). 

Auto's op Texel
Texel is steeds populairder geworden bij toeristen die in steeds grotere getale per auto het eiland bezoeken. Leuk is om de autocapaciteiten van de verschillende boten te vergelijken. 

Toen wij in 1959 met waarschijnlijk de 'Dageraad' naar Texel voeren, kon die 25 tot 30 auto's vervoeren. De boot van Den Helder ging vijf keer per dag, een maximum vervoerscapaciteit van 150 auto's dus. Men vond dat best veel toen. Ik citeer uit een artikel uit de Texelse Courant van 14 september 1957:
      
"... blijkens het laatste jaarverslag van de N.V. T.E.S.O. werden in 1956 niet minder dan 43.477 auto's vervoerd... . In 1932 werden totaal 3.779 auto's overgezet. Tegenwoordig dus..... v e e r t i e n maal zoveel. In die dagen beschikte TESO trouwens niet over het nodige materiaal, want de goeie Marsdiep had een voordek, dat plaats bood aan 3-4 auto's. Dat noemden ze in die tijd (1925) een ruim voordek. ... Hoe druk het op Texel kan zijn, bewijst bijgaande foto, die op de Tweede Pinksterdag aan de haven van Oudeschild is gemaakt. Wij vinden Texel door het toenemend autoverkeer druk genoeg geworden, maar zij, die de drukte van de overkant gewend zijn, komen hier in een 'oase van rust' ..... ."

Toen wij met de biologen in 1972 met de 'Marsdiep' naar Texel gingen waren het al 70 auto's per overtocht, en nu bij de 'Texelstroom' zijn dat er 380. Inmiddels is het aantal overtochten ook drastisch gestegen van 5 per dag tot wel 23, een stijging van vervoerscapaciteit met een factor 58 sinds 1959. En nog steeds is Texel in onze ogen en oren "een oase van rust".

Losse flarden

Het is nu bijna 63 jaar geleden en mijn herinneringen bestaan vooral uit losse flarden. Ik herinner me wel dat we inderdaad van de natuur hebben genoten, bijvoorbeeld van een wandeling bij de slufter en van een excursie met een klein bootje door de Schorren. Op foto’s zie ik dat we ook een keer naar Vlieland zijn overgestoken, maar ik herinner me er niets van. Het huis was niet ver van de Waddenzee en we hebben ook over de waddendijk bij De Cocksdorp gelopen, waar ook mooie zeeanemonen gezeten zouden hebben. Ook waren we regelmatig in de buurt van de vuurtoren, maar de zee was daar te gevaarlijk om te zwemmen.

Dat hebben we vast meer naar het Zuiden gedaan. In de duinen plukten we heerlijke bramen en August legde een mooie schelpenverzameling aan.

Natuurlijk hadden we de fietsen per Van Gend en Loos laten opsturen, zodat wij alle plaatsen op het eiland eenvoudig konden bereiken. Ik herinner me nog de vreemde naam ‘Fonteinsnol’ van een duin niet ver van Den Burg aan de weg naar de Westerslag. We zijn zeker op de uitkijktoren geklommen daar. Van mijn vader herinner ik me vrijwel niets. Het slechte huwelijk van mijn ouders liep op zijn einde. Mijn vader ging na allerlei ruzies, waar ik als kind weinig van begreep, eerder naar huis. Het was de laatste vakantie van ons als gezin. Wel herinner ik me dat onze oom Guus, een broer van mijn moeder, gezellig langs kwam samen met onze nicht Mads.

Uit de Texelse Courant
Op zoek naar informatie over het leven op Texel in die tijd las ik de Texelse Courant uit die tijd door. Behalve de dienstregeling van de boot, verhalen over de gemeentepolitiek en adviezen aan boeren, las ik eigenlijk niet veel over Texel. Veel interessanter vond ik het tijdsbeeld 'Nederland' dat uit de vergeelde pagina's naar voren komt: een land dat na de Tweede Wereldoorlog langzaam uit het dal opkrabbelt, waar het leven ongelooflijk duur is, de auto langzaam de straten verovert en waar steeds meer mensen een platenspeler of een TV in huis halen en (zelfs met flitslampjes!) gaan fotograferen. 

Bij ELECTROHUIS BAKKER koop je voor f 865 een Philips 53 cm TV, omgerekend in geld van nu misschien wel € 3000. Een flatscreen TV met een beeldscherm van 140 cm kost nu vier keer zo weinig. Belangrijk nieuws op Texel in 1959: het eerste DAFje is in bezit van Het Witte Kruis.

Tja, het is lang geleden....

Zieke inbreker

uit het fotoalbum van mijn moeder

Na een dag of tien kreeg ik vreselijke buikpijn waardoor ik niet kon slapen. Ik ben de trap af gelopen naar de donkere woonkamer, die wel elke 5 seconden kort verlicht werd door de een brede lichtbundel van de vuurtoren die maar een paar honderd meter verderop stond. Terwijl ik daar aan het rommelen was, ging mijn moeder op onderzoek uit, omdat zijn verdachte geluiden dacht te horen. Ze keek de woonkamer in. Toen de lichtbundel door de kamer zwiepte, zag zij plotseling een inbreker staan. Haar hart stond stil. Toen de volgende lichtbundel door de kamer gleed zag ze dat ik het was.  De volgende dag hebben we meteen de dokter erbij gehaald. Hij constateerde een gevaarlijke uitdroging van de nieren. Omdat we op Texel gekookte melk moesten drinken (die ik vies vond) en er ijzerhoudend water uit de kraan kwam (dat ik vies vond), had ik gewoon niet gedronken. De dokter zei dat hij volwassenen in dit geval een krat bier liet leegdrinken. Ik moest aan de ranja, liters per dag. Mijn zusje was jaloers. Mijn nieren zijn hersteld en doen het nog steeds goed.

En het boek van J. Drijver ligt nog altijd op mijn kamer. Het is niet alleen ook nu nog een goed boek over vogels. Over de vroege geschiedenis van Texel en Eierland is nooit een beter boek geschreven.

Over onze vakantie op Texel in februari 2022 schreef ik deze blog.

Verschillende bronnen

J. Drijver, Texel – het Vogeleiland, Tweede druk, L.J. Veen, Amsterdam 1957 (oorspronkelijk 1934)

Over de verschillende veerboten en de havens informatie op https://www.schulpengat.nl/

Oude edities van de Texelse Courant op https://kranten.archiefalkmaar.nl/periodicals/TC

Bijvoorbeeld:

De nieuwe boot van NV TESO
https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/TC/1955-07-13/edition/0/page/1

50 jaar geleden arriveerde de eerste auto op Texel ○ https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/TC/1957-09-14/edition/0/page/1 

De bouw van de nieuwe haven en het gebruik van boot met koplading
https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/TC/1959-09-26/edition/0/page/1

Regelmatig vind je in deze krant ook de vaartijden van de boot en de rijtijden van de bussen. Heel informatief over de tijdgeest van de jaren 1950 zijn de advertenties.

Oude kaarten van Nederland van 1815 tot heden op https://www.topotijdreis.nl/

2 thoughts on “Texel – het Vogeleiland”

  1. Genoten van je verhaal, alles mee kunnen beleven dankzij jouw unieke stijl van schrijven. In die tijd woonde ik in Den Helder, maar was volgens de Tesselaren geen ‘kraai’. Mijn vader werkte niet bij de marine maar was burgerspecialist op het toen Parkzichtziekenhuis (neuroloog). Ik kwam veel op Texel.
    [P.S. Een ‘kraai’ was een scheldwoord voor mensen die bij de Marine werkten. Texelaren hadden het niet zo op ‘kraaien’.]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *