Derry en Belfast

Derry

Na een nacht met heel veel regen ontbijten wij op vrijdag in een keuken van het hostel van Malinbeg, het eind evan de wereld waar bijna niets gebeurt. De lounge is niet beschikbaar. Twee Italiaanse jongetjes hebben hier al hun plastic oorlogstuig op tafels en stoelen gestald en maken dreigende geluiden met vliegtuigen, bommen en raketten in hun hand. Maar dit is letterlijk kinderspel vergeleken met wat we de dagen daarna zullen horen en zien. Door de regen rijden we naar de stad Donegal. Een paar koppen koffie en sandwiches later rijden wij richting Noord Ierland, dat niet noordelijker maar wel oostelijker ligt dan de provincie Donegal. Onze navigatie wijst ons de weg naar Bed & Breakfast, Cathedral View in de wijk Bogside van Derry (door de Engelsen Londonderry genoemd).

Bogside
RM3_9446.jpg
Bogside, Cathedral

De Bogside, traditioneel de wijk van de eenvoudige katholieke arbeiders, is wel even schrikken. Brede, kale straten, kleine niet allemaal goed onderhouden huizen. Natuurlijk was het hier veertig jaar geleden nog veel armoediger en woonden er in elk huisje wel drie gezinnen, maar een vrolijke, gezellige, welvarende wijk, nee, dat is het niet. Het is het decor van de strijd tussen katholieken en protestanten die in Derry in de jaren zestig van de vorige eeuw begon en daarna meer dan dertig jaar geduurd heeft. Als we in de B&B aankomen, zijn de ‘troubles’  het eerste onderwerp dat onze gastheer aansnijdt. Waar zou je het hier anders over moeten hebben? Nog voor het avondeten wandelen wij een tijd door dit deel van Derry en zien de verbeten gezichten en harde teksten op de vele muurschilderingen (‘murals’) die aan de harde strijd uit de jaren 60 en 70 herinneren: de ‘Battle of the Bogside’ (1969) en het dieptepunt ‘Bloody Sunday’ (1972).

Bogside history tour
RM3_9451.jpg
Guildhouse

Op zaterdag laten wij het ons nog eens goed uitleggen tijdens een ‘Bogside History Tour’. Onze gids, Paul Doherty, is de zoon van een van de eerste doden die op Bloody Sunday zijn gevallen, Patrick Doherty. Zoals te verwachten toont zoon Paul veel sympathie voor het katholieke verzet tegen de protestantse overheersing in die dagen, maar hij praat de misdaden van de IRA zeker niet goed. De rondleiding begint in het Guildhouse en, omdat het buiten regent, neemt onze gids daar al veel tijd om de achtergronden van Bloody Sunday uit te leggen. Het wordt duidelijk uit zijn verhaal dat het katholieke verzet begon als een burgerrechtbeweging, geïnspireerd door bewegingen elders in de wereld, zoals de emancipatie van zwart Amerika (Martin Luther King), het verzet tegen koloniale overheersing op veel plaatsen in de wereld en de Franse studentenopstand van 1968. De kern van het oorspronkelijke verzet waren de ongelijke rechten van protestanten en katholieken, onder meer door de manipulatie van kiesdistricten (‘gerrymandering’) en de koppeling van kiesrecht aan woningbezit in het voordeel van de protestante minderheid, die politiek zo in de meerderheid was. De Britten als koloniale macht.

Bloody Sunday

RM3_9428.jpg

De sfeer werd grimmig toen de politie niet ingreep bij diverse aanvallen van unionisten op nationalisten. Op 30 januari 1972 schoten militairen, die werden ingezet  om de politie te versterken bij een protestmars tegen de ‘internment’, 26 mensen neer, van wie 13 op die dag overeden en één vier maanden later. Vanaf dat moment was het conflict niet meer in de hand te houden en de ‘troubles’  in Noord Ierland duurden tot 1998.

Terwijl we nog in het Guildhouse staan, vertelt onze gids over Bloody Sunday Inquiry die vanaf maart 2000 plaatsvond. In 2010 werd het eindrapport aan de overheid overhandigd.

RM3_9441.jpg

De Inquiry heeft in ieder geval duidelijk gemaakt dat de militairen op Bloody Sunday op  ongewapende mensen hebben geschoten die geen enkele bedreiging vormden. Pas in juni 2010 bood David Cameron zijn excuses aan in het Lagerhuis. Volgens hem waren de “shootings … both unjustified and unjustifiable.”

RM3_9444.jpg
Het monument voor de slachtoffers van Bloody Sunday

Met onze gids lopen wij langs de verschillende ‘murals’ in de Bogside: grimmige teksten, verbeten en angstige gezichten uit een andere tijd, maar toch ook weer niet zo lang geleden. Aan het eind van de tocht staan we bij het monument voor de veertien dodelijke slachtoffers. Bovenaan de lijst op het monument staat ‘Patrick J. Doherty’ en zijn zoon legt ons uit wat hier gebeurd is.

Belfast

Black Taxi

Twee dagen later wordt onze les in recente Ierse geschiedenis voortgezet. We hebben een ‘black taxi tour’  in Belfast geboekt. Toen tijdens het hoogtepunt van de ‘troubles’ niet alleen een groot deel van de bussen was opgeblazen maar ook de wegen in zo’n slechte toestand waren dat een bus er niet meer overheen kon, was de ouderwetse zwarte taxi hét vervoermiddel waar je nog wel van A naar B mee kon. Zelf zat ik in 1976 in zo’n taxi  met mijn toenmalige vriending. We waren op weg van Schotland naar Ierland via Stranraer en Larne. Vanaf Larne ging een trein naar Belfast. In Belfast reden we per taxi van het ene naar het andere station. Onze bagage werd buiten op de taxi gebonden, want al die ontploffende bagage hadden ze liever niet in de cabine. Wat waren we blij toen we een uur later de Ierse Republiek binnenreden.

De katholieke kant
RM3_9514.jpg
Peace Wall

42 jaar later zitten Petra en ik weer in zo’n taxi. We rijden eerst naar de katholieke wijk die ernstig te lijden heeft gehad onder de ‘troubles’.  Wij lopen vlakbij de ‘peace wall’, de muur die de katholieken en protestanten uit elkaar moest houden en er nog steeds staat. Tot onze verbazing zegt onze taxi-gids dat de poorten in deze muur nog elke avond op slot gaan en dat de mensen aan de katholieke kant de gaas-constructies op hun balkons (tegen inkomende brandbommen, etc.) nog steeds niet hebben afgebroken. Het zou zo weer kunnen beginnen.

RM3_9515.jpgWe kijken naar de vele ‘murals’ aan de katholieke kant met vreselijke beelden van Bombay Street, waar in 1969 vrijwel alle huizen van katholieken door loyalisten in brand werden gestoken. Onze gids verteld hoe dat ging: als ze vriendelijk waren, vertelden ze van te voren wanneer ze je huis in brand gingen steken. Dan kon je op tijd weg.

Op andere ‘murals’ wordt Bobby Sands als een soort heilige vereerd.  Hij is vooral bekend van zijn hongerstaking in de gevangenis met als belangrijkste thema het recht om erkend te worden als politieke gevangenen en niet als misdadigers, een wens die door Margaret Thatcher natuurlijk niet werd ingewilligd. Toen hij in mei 1981 overleed, zei Thatcher:  “Mr. Sands was a convicted criminal. He chose to take his own life. It was a choice that his organisation did not allow to many of its victims”.

RM3_9519.jpg
Bobby Sands
De protestante kant

RM3_9536.jpg

Nu we zo langzamerhand overtuigd beginnen te raken van het grote onrecht tegen IRA-helden als Bobby Sands, staan we opeens aan de andere kant van de ‘Peace Wall’. Ook hier ‘murals’ met verheven teksten en plechtige portretten, met als enig verschil dat de helden van de andere kant van de muur hier de misdadigers zijn en omgekeerd. Wat de IRA allemaal  tegen de unionisten heeft uitgehaald, is niet minder wreed en misdadig. We staan stil bij het  monument voor de slachtoffers  van de aanslag op de pub Bayardo in augustus 1975: “5 innocent protestants murdered” staat er op de staalconstructie die op het laatste overblijfsel van het gebouw is geplaatst. Tijdens de bomaanslag stortte vrijwel het hele gebouw in.  We lopen nog even langs de grote gezellige winkelstraat aan deze Britse kant. Het is hier op Shankill Road Britser dan Brits. Overal Britse vlaggen en van een huis is de zijgevel bedekt met mooie foto’s van het koningshuis.

RM3_9532.jpg
Britser dan Brits

Zo koningsgezind is geen enkele Engelse stad.  Ik kan nog steeds niet helemaal bevatten wat ik gezien heb: twee werelden met hun eigen helden, hun eigen standbeelden en hun eigen vervormde interpretatie van de geschiedenis. In een opwelling van naïviteit zeg ik tegen onze gids: het is mooi al deze monumenten, maar wordt het niet eens tijd een gemeenschappelijk monument neer te zetten waar protestanten en katholieken samen hun slachtoffers kunnen herdenken. Hij loopt op mij af en geeft mij een hand: “Natuurlijk, dat zou er moeten gebeuren”.

RM3_9531.jpg

 

Blogs over onze Ierse vakantie 2018

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *