Het artistieke kleurenwiel

Kleurcontrast

Het menselijk oog is niet even gevoelig voor alle kleuren maar het gevoeligst voor de kleur tussen geel en groen. Dat betekent dat wij kleuren die natuurkundig gezien even licht zijn (even veel fotonen per seconde) toch als lichter en donkerder waarnemen. De ‘lichtste’ kleuren zijn geel en oranje. De ‘donkerste’ kleur is paars. Gemiddeld zijn rood en groen en blauw is vrij ‘donker’. Dat is de basis voor contrasten voor kleuren tegenover elkaar in het artistieke kleurenwiel zoals geel/paars en oranje/blauw, zie hieronder.

In zwart-witfotografie missen we de kleurcontrasten. Als we die willen laten zien, dan moeten we de kleuren in verschillende grijstinten omzetten. Vroeger deden we dat met filters, nu met fotosoftware als Lightroom. Hier meer over zwart-witfotografie.

Complementaire kleuren en het artistieke kleurenwiel

Kleuren tegenover elkaar in het kleurenwiel geven een maximaal kleurencontrast: complementaire kleuren zoals groen en rood of blauw en geel, maar er zijn meer manieren waarop je artistiek met verwante of juist complementaire kleuren wilt omgaan in een schilderij of foto: (a) complementaire kleuren; (b) monochromatisch (alleen dezelfde kleur in verschillende mate van verzadiging of luminantie), (c) verwante (of analoge) kleuren (kleuren dichtbij elkaar in het kleurenwiel), of het gebruik van drie of vier uitgekozen kleuren.

Voor het artistieke kleurenwiel wordt in de regel het RYB (rood-geel-blauw) model in plaats van het moderne RGB-systeem gebruikt. Het RYB-kleurenwiel is een RGB-kleurenwiel met bepaalde segmenten uitgerekt en andere segmenten samengedrukt. Tussen de hoofdpunten, de primaire kleuren R, Y en B, liggen dan de complementaire kleuren groen, paars en oranje. Dat kleurenwiel klopt beter met hoe licht en donker wij de kleuren waarnemen. Geel, de ‘lichtste’ kleur staat in dit wiel tegenover de ‘donkerste’ kleur paars. De kleurencirkel tussen rood en geel is daardoor flink uitgerekt. Kleuren in het (R,Y,B)-systeem zijn relatief eenvoudig in het (R,G,B) om te rekenen. Het is mij na wat gepuzzel gelukt een omrekening van RGB naar RYB te maken. Ik heb dit hier eens opgeschreven.

Terwijl het RGB kleurenwiel een directe relatie heeft met de RGB-kleurendriehoek en dus met de gevoeligheidscurves voor de kegeltjes in het oog ontbreekt bij het RYB-kleurenwiel deze directe relatie. Je kan het RYB-systeem niet gebruiken voor het maken van een beeldscherm. Met rode, gele en blauwe pixels zijn veel kleuren (vooral in de omgeving van groen) echt niet te maken. Je kan dit goed zien als je in de kleurenruimte een driehoek tussen R, Y en B tekent (zie hiernaast). Met RYB kan je alle kleuren onder de rode lijn produceren in het gebied tussen rood, geel en blauw. Groene kleuren kan je nooit produceren.

Berekening van complementaire kleuren volgens dit model is te vinden op deze website. Je ziet daar dat de complementaire kleur van geel RGB (255, 255, 0) een mooie paarse aubergine-kleur oplevert RGB (128, 0, 128). Interessant is dat in deze website niet alleen een tegenover gelegen tint wordt gekozen maar ook een donkerdere kleur (lagere lichtheid en verzadiging). Tegenover mooi verzadigd oranje ligt donker blauw. In deze website is de complementaire kleur van de complementaire kleur niet de oorspronkelijke kleur!

De groene achtergrond contrasteert mooi met de rode libel. Klopt volgens het ouderwetse RBY-systeem.

meer over het verschil tussen de twee kleurenwielen hier.