Faked in Germany

‘Lieferkettengesetz’: How workers don’t profit and consultants do

On June 11, 2021, German Parliament voted in favour of a law that demands importers of consumer goods to secure human rights in their supply chains. The law comes on top of existing voluntary agreements and ‘soft law’, which apparently were too weak to to the job. Will this be remembered as a major achievement? Let’s start with a phantasy.

11th of June: Supply Chain Justice Day
Imagine: in the not too distant future, the 11th of June will be a national holiday in Vietnam, Bangladesh and a few other countries. Why? Because on this date in 2021, the German Bundestag passed the ‘Lieferkettengesetz’, a law that forcers importer of consumer goods to take care of human rights in their supply chain. It was a milestone on the road to respecting human rights in these exporting countries.

Sorry to say that this is extremely unlikely to happen, for one simple reason. It is based on a great number of wrong assumptions about the real world. Therefore the law is not going to improve anything substantial for these workers,

The road to hell is paved with good intentions

The only good thing about this law is its intention: improving human rights. Unfortunately the road to hell is paved with good intentions. The law rests on three very weak pillars: poor understanding of how supply chains work, ridiculous ideas on how real companies in the real world tick, and, last but not least, blindness to the lessons learned since the 1990s.

Clueless and blind

Clueless about supply chains

The law is apparently written by people who don’t have a clue about the real nature of supply chains and their complexity in the real world: not only are the company’s supply chains composed of hundreds or more suppliers. These suppliers engage many sub-suppliers or parallel suppliers. Supply chains may change with the speed of light. The way the word ‘Lieferkette’ as used in the legal text suggests a false impression of stability and simplicity that only occurs as an exception. The makers of the law have avoided the fundamental question whether controlling human rights issues from the importers side is a good idea at all. Of course it is not: if a producer has say 200 customers and all these 200 customers have to deal with human rights at a distance of 5000 km through their 200 supply chain management systems, it’s a waste of time. Production issues should ideally be dealt with at the production site, not at the 200 customers’ offices. It cannot be a model for the future.

Clueless about real companies

The law is written by people who seem to be even more clueless about how real companies work real time in the real world. The image the law text evokes is that of an old-fashioned slow working hierarchically organized government department, rather than the real type of nervous animal that operates on the interface of rapidly fluctuating consumer markets and volatile export markets for consumer goods. This lack of understanding can have seriously negative consequences. The law, for example, demands companies to create additional staff functions, management and information systems. Everybody with a bit of understanding of how real companies work, knows that the creation of staff functions for sustainability or human rights is a good model to side-track these issues and to de-couple them from real business. The ‘Lieferkettengesetz’ contains a lot of reporting obligations on different issues. Interestingly, they are all on an annual basis and should be kept for many years, similarly to financial records for tax purposes. It is questionable how helpful annual reports are in a business that ticks in time-scales of weeks, days and hours.

Blind to lessons learned

The law appears to be blind to the lessons learned since the 1990s, when companies were forced by NGOs and consumer organizations to take influence on their suppliers. Many large retailers and brand owners have built up considerable experience since then, in cooperation with standard owners, certification organisation and auditors (SA 8000, BSCI/Amfori, ETI, etc.). On the basis of strong efforts, modest results have been reached, but the fundamental flaws of the model – in the 1990s the only option available – are becoming increasingly visible. Too many suppliers appear to be in endless processes of continuous improvement without actually improving, too many players in the supply chain manage to remain invisible. Real supply chains change more rapidly than auditing reports manage to report. Audits can easily be circumvented and results falsified. Beautiful audit reports are at best an indication of the company’s interest in the issue, rather than a hard proof that their suppliers are OK. More than often, the reports fake responsibility for the companies.

Because of these deficiencies, there is a urgent need for a different model: which assists producers to manage themselves on the basis of local self-interest, local expertise and local management systems and to reduce the importers’ role. Increasing the dose of a medicine that does not work well is not always a good idea. That is what the German law suggests, however.

The resulting mess

On the basis of this collection of unbelievable stupidities, the Germans have passed a law:

  • that is written by people who care more about popular prejudice and politically attractive slogans than about the real world;
  • that creates tons of paper/gigabytes without creating sufficient incentives for real pragmatic action on the working floor;
  • that most likely will not bring any noticeable improvement to workers in exporting countries;
  • that effectively blocks progress towards more effective ways to improve human rights in the producing countries;
  • that helps institutionalize a model that has already reached its practical limits and is overdue to be replaced by more effective ways of securing human rights;
  • that is so problematic in its enforcement that it will lead to an endless agenda of updates, corrections, the creation of new management tasks, management information systems and the like;
  • that is a goldmine for all those consultants who are not interested in real improvements in human rights in the real world but like to create instruments to gather terabytes of data on parameters nobody really understands.

Accepted and rejected for the wrong reasons

Why the hell was this law, if it is so problematic, accepted at all? The answer is not too difficult: because major stakeholders profit more than they lose.

Against for the wrong reasons

Of course, there was huge resistance in the business world, but not all companies were against. On the one hand, the traditional conservative German associations BDI and BDA were strongly against, but clearly for the wrong reasons. Their main complaint was about costs for industry, especially in the post-Covid era. This is a bullshit argument. Human rights are important and may cost a Euro. If you are against this law, you can be only for one reason: it does not contribute too much to human rights.

In favour for the wrong reasons

Another part of German industry, especially the companies that had implemented compliance standards like BSCI/Amfori in their supply chains were (of course) in favour of the law. The law demands them to do what they have been doing for the last 20 years, not too much more. It creates a business advantage vis-à-vis companies that haven’t started yet. So they agree on the law, but for the wrong reasons. They do not agree because it helps secure human rights in the producing countries. They agree because it makes them stronger competitors.

There is no need to explain why the usual suspects such as the NGOs and consumer organisations were and are in favour. The do not have any interest in questioning the idea that retailers and brands in Germany can and should made responsible for crimes against human rights in third world countries. But again, it is the wrong reason to agree. Independently of the interests one serves, the only valid reason to honestly agree on this law can be that is furthers human rights in the exporting world. This stupid law most likely will not.

What next?

It will take some time before relevant people and organizations discover that this law won’t do what it is intended to do: helping workers in countries that produce mass consumer goods for us. There is a real risk that, before that,  this nonsense will be exported to the EU level. Good  news for IT consultants and those who want to sell needlessly complex systems for solving badly defined problems. But sooner or later we will be able to remove the thick layers of impenetrable words and see the reality on the work floor. But long before this time, importers of mass consumer goods and their governments should re-think their strategies for securing human rights in the exporting countries.



Eindelijk natuur!


Wie deze blogs wel vaker leest, weet waar ik het over heb. In 2018 schreef ik over het gesprek tussen de gemeente Teylingen en het Adviesbureau Arcadis. Dit bureau was voortgekomen uit de Heidemij, beroemd van het in cultuur brengen van woeste gronden. Het bureau vond het daarom een goed idee iets met de gebiedjes van Teylingen te doen (ik citeer):

“… … Het leuke is dat ons bureau Arcadis is voortgekomen uit de Heidemij. De Heidemij was ooit kampioen vernielen van natuurgebieden. Woeste gronden heetten ze vroeger. We doen te weinig met dat verleden. Hebben jullie daar bij Warmond nog wat woeste gronden voor ons? Dan kunnen we die, bouwend op een rijke traditie, naar de donder helpen!”

Een evaluatiegesprek

Het bureau kreeg de opdracht en heeft deze inmiddels uitgevoerd. Onlangs vond er op het gemeentehuis van Teylingen een evaluatiesessie plaats. Teylingen werd daarbij vertegenwoordigd door de heer Van de Water en het adviesbureau door de projectleider de heer Frits Beuker.

Blauwborstje op de Strengen (2017)

Van de Water: “goede morgen Frits! Lang niet gezien. Hoe gaat het ermee? ”

Beuker: “uitstekend! Net promotie gekregen en een nieuwe auto kunnen kopen, moet je hem zien?”

VdW: “Nee laten we maar meteen tot de kern van de zaak komen. Ik wil het met jouw over de Strengen hebben, dat jullie hebben ontwikkeld voor ons. Mijn belangrijkste probleem van toen is inmiddels opgelost. Die bak met geld heb ik mooi kunnen uitgeven, en met een schitterend resultaat! Ik ben onder de indruk. Jullie hebben het schitterend verwoest! Jullie zijn deze Heidemij-traditie nog niet verleerd.

FB. “Ja, we hebben zwaar materiaal ingezet van de firma Wagenbergen, een bedrijf dat ooit beroemd geworden in Dubai. Graven, dat kunnen ze! Wat een lawaai! Door halfzachte natuurfanaten op geitenwollen sokken werd er geklaagd dat de vogels massaal naar Koudenhoorn en verder vluchtten. Maar die begrepen niets van natuurontwikkeling.”


Schitterend verwoest!

Beginnen met verwoesting

VdW: “Dat is hier intern ook vaak een probleem. Vooral de ouderen zitten nog helemaal vastgeroest in het concept “natuurbescherming”. Maar dat is zo negentientachtig  of bijna negentienzeventig. Totaal uit de tijd! Effectieve natuurontwikkeling is gebaat bij een schone lei of, plat gezegd, ‘verwoesting’. Je moet altijd beginnen bij het nulpunt en dan ontwikkelen, ontwikkelen, ontwikkelen.

En wij, als ambtelijke organisatie: wij willen successen behalen. Onder leiding van McKinsey hebben wij een “continuous improvement strategy” ontwikkeld. Wat mensen wel eens vergeten, is dat “continuous improvement” pas echt aantrekkelijk wordt als er niets meer is. Daarom waren wij zo blij met jullie plannen en de inzet van zware machines. Hadden we de blauwborstjes niet effectief uit het gebied verdreven, dan zouden we die straks niet als biodiversiteits-succes kunnen opnemen in komende evaluaties. We verwachten de blauwborstjes weer in 2022 of 2023.”

Strengen: een schone lei

FB: “Het was best een ingewikkelde puzzel met al die belangen aan tafel. Je had de hondenbezitters, de natuurliefhebbers, de zwemmers, de fietsers, de mensen met  bewegingsbeperkingen…. Ik vind dat we dat best knap opgelost hebben.”

VdW: “Vinden wij ook. Vroeger was het veel te simpel: hondenverbod in de broedtijd. Dan is iedereen altijd ontevreden: hondenbezitters dat ze er vaak helemaal niet mogen komen, natuurliefhebbers dat de honden hun vogeltjes opjagen, zwemmers die hondendrollen tegenkomen. Nu hebben we een veel evenwichtigere oplossing, gekozen op basis van een verfijnde multi-stakeholder belangen- en cultuurscan. Heeft wel wat euro’s gekost, maar … ”

Schitterende hekken

FB: Technisch was het best ingewikkeld, maar nu hebben we een echt natuurgebied (honden verboden), een gebied met enige natuurwaarden (honden aan de lijn), een zwemgebied (honden verboden) en een prachtige hondenspeelweide met zwemmogelijkheden voor honden, niet voor mensen. Er was één probleem: de verbindingen zo aanleggen dat honden, zwemmers, rolstoelen en fietsers hun strandjes en speelweiden konden bereiken zonder de natuur te verstoren. Met de oplossing ben ik echt in mijn nopjes. Ik heb een broer die hekken aanlegt.

Trójstyk Granic (Polen/Rusland/Litouwen)

Hij heeft vroeger bij de grens tussen BRD en DDR gewerkt, maar die business is sinds 1990 voorbij. Hij was maar wat blij met het contract voor zeven km hek. Niet te geloven, zeven km op zo’n piepklein eilandje. Hier en daar lopen natuurpaden en hondenpaden parallel met zo’n mooi hek ertussen. Het geheel lijkt nu een beetje op de grens tussen Polen en de Russische enclave van Kaliningrad maar er zijn niet veel mensen die daarheen gaan om het te bekijken. Hier kan je het gewoon in de provincie Zuid-Holland zien.

Strengen: honden – geen honden

Ongewenste natuuronwikkeling

VdW: Wij als opdrachtgever zijn dik tevreden. Wel hebben we nog één, vrij ernstig, probleem. De natuur ontwikkelt zich niet beleidsconform, hij ontstaat zomaar op de verkeerde plek. Ik zal u een voorbeeld geven. De ijsvogels hebben zich onlangs massaal gevestigd aan de oever van het honden-zwemstrand, een gebied dat wij niet voor de natuur hadden gereserveerd. Wat moeten we daarmee? Als we deze oever voor honden afsluiten, zijn de vogeltjeskijkers tevreden, maar hebben we oorlog met de hondenbezitters. Bovendien is het niet onze fout, maar …… ”

FB: “Wij kunnen ons goed voorstellen, dat u met die weinig beleidsconforme natuur in uw maag zit. Zullen wij eens een slim natuuronwikkelingbijsturingsplan in overleg met belangrijke stakeholders op de rails gaan zetten??”

VdW: Dank voor het aanbod. Maar helaas, het geld dat we van de provincie voor natuurontwikkeling  hadden gekregen, is op. Ik ben bang dat de natuur het een keer zelf moet gaan doen.



P.S. Er zijn twee dingen die op waarheid gebaseerd zijn. Verantwoordelijk voor de natuurontwikkeling op de Strengen is de gemeente Teylingen en Arcadis heeft een rol gespeeld in de vorming van de plannen. De rest is fantasie.

P.S.2. De ontwikkelingen op de Strengen zijn best interessant en ik volg ze met belangstelling. Ik denk niet dat alle ontwikkelingen nodig waren, maar ik zie zeker ook positieve gevolgen, afgezien van die malle hekken.... Zie ook een recente blog over de Strengen.


Bij de fysio

Het was zo’n tien jaar geleden. Ik was weer eens bij de fysiotherapeut voor een of andere klacht. In de regel schreef zij oefeningen (met mooie namen als “de plank” en “de stofzuiger”) voor die geen enkel direct effect sorteerden, maar op een of andere manier wel ergens iets verbeterden. De klacht ging later ongemerkt vanzelf weg, zonder oefeningen. Daar zat ik dan weer tegenover de juf. Om iets te weten te komen van de achtergrond van mijn rugklachten, vroeg zij op indringende toon: hoe oud is jullie matras eigenlijk? Ik gaf een antwoord dat zo schokkend was dat ik het hier zeker niet herhaal. Mijn fysiotherapeut sputterde wat onduidelijke zinnen uit met woorden als “onverantwoord”, “had in die tijd al drie keer vervangen moeten zijn” en “kan je daar echt nog op liggen?”. Zij trok bleek weg. Ik vond dat ik iets moest doen, nu ik haar zo overstuur had gemaakt. “Zal ik een kopje koffie voor u zetten? Suiker en melk? Koekje erbij?”. “Nee”, zei ze, “het gaat wel weer over. Dit is niet de eerste keer dat me zoiets overkomt. Ik heb veel patiënten met Alzheimer en wat die zeggen ….”. Verder kwam ze niet. Ik moest maar weer eens op handen en knieën gaan staan en dan mijn linker knie naar mijn neus bewegen, of zoiets. Meestal snapte ik niets van zulke instructies. Ook deze keer niet.

Proefliggen bij Ikea

Niet lang daarna lagen Petra en ik naast elkaar bij Ikea op proefbedden met proefmatrassen, sommige hard, sommige zacht en sommige instelbaar voor twee aparte slapers. De vraag was ook nog of we er niet meteen een breder bed bij zouden kopen. Al gauw ontstond het idee het nu eens echt goed te doen, niet alleen een goed matras maar een super professioneel bed van meerdere duizend euro’s. Kortom, er ontstonden nu zoveel fantastische opties dat de besluitvorming heel ingewikkeld werd. We kochten uiteindelijk maar niets. Het probleem bleef op de agenda staan.

Inmiddels begon het bejaarde matras onvriendelijke trekjes te vertonen als licht uitstekende stalen veren waar je een beetje omheen moest gaan liggen. Tijd om de aankoop van een nieuw matras nu echt boven op de agenda te plaatsen.

Corona-tijden: de bestelling

Zo gezegd, zo gedaan, maar het waren nu ‘Corona-tijden’, geen mogelijkheid om even gezellig virussen te gaan in- en uitademen in de showroom van Ikea of een of andere beddengigant. Na wat internet-research vond Petra uit dat het door de Consumentenbond als best geteste matras een systematisch slechte beoordeling had bij consumenten, maar dat er een goed getest en bij de slapers in de smaak vallend alternatief was: een matras dat ontwikkeld was door een aantal slimme Delftse ingenieurs, dat heel veel mogelijkheden bezat om het harder en zachter te maken door het verwisselen en omkeren van de samenstellende schuimlagen, en dat je tot na 100 nachten proefslapen mocht terugsturen zonder extra kosten. Even naar de website van dit innovatieve bedrijfje, mobiele telefoon met ING-app bij de hand en gewoon een matras voor ons bestaande bed besteld. Het was niet goedkoop, maar er zaten toch geen risico’s aan.

Een minuut na de internetbestelling kwam er een e-mail, waaruit bleek dat het echt een leuk bedrijfje was dat door die slimme techneuten was opgezet. Er werd gevraagd om de bestelling en de factuur goed te bestuderen, met de waarschuwing daarbij dat het wel om slaapverwekkende materie ging. Haha! De levering zou wel tien dagen kunnen duren, werd ons medegedeeld.

Slapeloze nachten

Twee dagen later stond een vrachtauto van een ons onbekend transportbedrijf voor de deur en leverde een vrij kleine maar loodzware doos af. Met z’n twee sleepten we de doos naar de slaapkamer. Daarin zat onder hoge druk gecomprimeerd het opgerolde matras. Je moest alleen maar de plastic zak openknippen en toen begon het gevaarte zich vol te zuigen met lucht. Oude matras aan de kant, het nieuwe op het bed en beddengoed erop, klaar! Om half elf gingen we naar bed. Het matras voelde wel wat vreemd aan, maar het zou wel wennen. Na twintig minuten verliet ik het bed. Ik kon niet slapen, vooral door de productiechemicaliën die uit de schuimstoffen uitdampten. Ik ben in het logeerkamertjes gaan slapen. De volgende ochtend trof ik Petra naast het bed aan, op een oud matras aan met rood doorlopen ogen en geïrriteerde neus en keel. Zij had het een uur volgehouden. Ik was behoorlijk geïrriteerd. Waarom zeggen ze het er niet bij? Waarom zit er helemaal geen bijsluiter in het pak met instructies voor het in gebruik nemen?


Ik schreef aan het gezellige bedrijfje maar eens een e-mail met onze onaangename ervaringen en het verzoek om de ontbrekende bijsluiter. De volgende dag kwam er antwoord, persoonlijk gericht aan “Ha, Reinier…”. De tekst was van een Hollandse botheid, waar ik in andere landen wel eens naar terug verlang: “Ja, dat klopt. Er zitten nog chemicaliën in. Dat komt omdat de matras recht uit de fabriek komt. Is na twee dagen wel weer over.” Geen enkele poging tot excuses voor het ongemak. Wel zeiden ze de gebruiksaanwijzing bij te sluiten. Die zat er niet bij. Die zat in een tweede e-mail, met de vriendelijke tekst: “Oeps vergeten, Reinier. Hier is die dan.”

De uitwaseming van de kwalijke dampen duurde wel wat langer dan 48 uur. We hebben nog enige nachten naast ons bed geslapen, maar we zijn nu overgestapt. Misschien zou ik mijn fysiotherapeut een berichtje moeten sturen. Maar ik denk niet dat ze zich ons gesprek van tien jaar gelden nog herinnert.


(Ge)bed zonder end……

Hier zou het verhaal kunnen eindigen met een zin als: en ze sliepen nog lang en gelukkig. Nee dus. De dampen waren weg, maar ik vond het bed vooral te warm en ik vond het zich te goed aan mijn lichaam aanpassen. Soms leek het of ik in een kom met lauw brooddeeg lag. Ik wilde er weer vanaf. Petra vond het steeds prettiger liggen. Toch brachten we een bezoek aan Beter Bed, waar de eigenwijze verkoper beweerde dat matrassen helemaal niet te warm konden zijn en daarbij  gewoon de informatie van hun eigen website tegensprak. Wel was hij bereid ons het allerduurste matras aan te smeren. Geen ruilmogelijkheid. Dan maar een Ikea-matras kopen en thuis iotproberen. Daarna konden we één van de matrassen terugsturen.

 Proefliggen bij Ikea 2

Nederland zag er weer uit of Corona al uitgeroeid was. Duizenden mensen stroomden weer naar de meubelpleinen, tuincentra en Ikea. Daar lagen we dan weer op de verschillende pocketverenmatrassen met leuke Zweedse namen. Het werd de Hokkåsen, een matras met een extra laag stalen veren en uitgekiend schuim. Thuis bestelde ik het op de computer.  Het kon gebracht worden met een vrachtwagen, twee tarieven: tot de voordeur of in de slaapkamer. Omdat ook dit matras in een handige rol zou worden geleverd, koos ik voor de voordeur.

Een paar dagen later stond de vrachtwagen voor de deur. Het was even schrikken: geen handig rolletje maar een ontilbaar matras dat je zelfs met twee mensen moeilijk de trap op krijgt. Ik vroeg de twee vriendelijke Spaans sprekende transportmedewerkers of ze het toch niet even wilden doen. Nee, het stond niet op de opdrachtbrief. Toch wilden ze het tegen betaling wel even doen: “geef maar wat je hart je zegt”, zeiden ze. Ik zocht en vond een briefje van 20 euro. Matras 2 stond op de kamer, waar we het, wijs geworden van eerdere ervaringen, vier dagen lieten staan.

Slapeloze nacht 2

Daarna was het tijd om het uit te proberen. Petra ging eerst naar bed en hield het iets meer dan twee uur uit. Ze vond het verschrikkelijk hard en kon nauwelijks slapen. Zij vluchtte naar de logeerkamer. Toen ging ik naar bed, naar het nieuwe matras.  Bij Ikea dacht ik nog dat dit de juiste opvolger van ons vorige pocketverenmatras zou zijn, maar nu duurde het uren voor ik kon slapen. Het was of mijn botten door mijn huid staken. Overal deed het pijn. Nog vijf keer werd ik wakker. Gebroken stond ik de volgende ochtend op. Nee, dit onding moest weg. Zo snel mogelijk.

Lees de voorwaarden!

Dan maar de gezellige chatfunctie van de Ikea-website aangeklikt. Een computer vraagt vriendelijk: “wat kan ik voor je doen?”. Vele klikken later komt er een echte medewerkster, Cora, online, aan wie ik het probleem mocht uitleggen. Eerste reactie: “U kunt het terugsturen als het in de ongeopende verpakking zit.” Ik reageer verbijsterd. “Hoe kan ik een ongeopend matras dan uitproberen?”. Reactie: “U mag wel een ander matras kopen en dan nemen wij dit geopende exemplaar terug.” Wat een gezijk! Ik zoek op de Ikea-website het goedkoopste foam-matras. Dat zal ik dan bestellen, om het vervolgens op Marktplaats te zetten. “Zullen we dit meteen even regelen?”. “Nee ik moet even met mijn vrouw overleggen”.

Dat deed ik en een paar uur later ben ik weer gezellig aan het chatten met Freek aan wie ik alles opnieuw moest uitleggen, de vorige chat was onvindbaar. Dat was maar goed ook, want Freek kende de strenge voorwaarden niet en regelde een retourzending zonder dat ik een nieuw model moest kopen. De volgende dag stond er weer een vrachtwagen voor de deur. Nee, ze hadden geen opdracht om het van boven te halen. Een paar euro’s deden wonderen. Vijf minuten later reed matras 2 de straat uit. Wij slapen sindsdien met nog meer plezier op het -iets te warme – matras 1.



Een mooie relatie

Wij zijn net een weekje op Texel geweest. Mooi huisje, mooi weer, mooie duinen, stranden, wadden en natuurlijk veel vogels. Op de woensdagmiddag gingen de terrassen sinds maandenlange sluiting weer open, maar verder kwam het toeristisch vertier nog niet op gang.

Er zijn mensen die opscheppen met hun lijst van 80 vogelsoorten op één dag. Dat doe ik niet en ik mag het ook niet, want ik kom meestal niet ver boven de 50.  Die ene zwarte zeekoet, die zie ik wel weer veel mooier in Schotland of Noorwegen. Texel is voor mij vooral de combinatie van wind, water, zand en grote zwermen trekvogels: duizenden wulpen, rosse grutto’s, zilverplevieren en rotganzen. Het is de waddendijk: de eiders op de Waddenzee, plasjes met grote sterns en kluten achter de dijk, en op de dijk vooral dat ene kleine vogeltje dat van schaap naar schaap vliegt, de gele kwikstaart.

Vlakbij ons huisje op het terrein van Prins Hendrik liep ik in april regelmatig even de dijk op om die ongelooflijk gele beestjes te bekijken. Ik liep steeds meteen door naar de plek waar de boer de schapen voor die dag had neergezet, want eigenlijk waren ze bijna alleen maar daar, vrolijk vliegend en hippend tussen de wollige beesten.  Ik vroeg mij af waar toch die liefde tussen die twee wel heel verschillende dieren vandaan komt en ik vond al gauw het antwoord. Eenvoudig gezegd: schapen houden even weinig van kwikstaarten als kwikstaarten van schapen. De liefde werkt via veelvuldig aanwezige tussenpersonen, de strontvliegen. Schapen verspreiden stront. Vliegen komen op de stront af en kwikstaarten houden van vliegen. In het Duits heet de gele kwikstaart ‘Schafstelze’ en in Nederland schijnen de namen ‘koevinkje’ en ‘akkermannetje’ gebruikt te worden, wat er op duidt, dat strontvliegen op koemest net zo lekker zijn.


Collega-vogelaar Arthur Staal was in dezelfde  periode op Texel als wij. Hier van hem een leuk verslag.

Voor een foto-album van ons laatste Texel-bezoek, zie deze pagina (wachtwoord vereist).


Naar de Strengen – een vogelmiddag

Daar loop ik dan als leider van een mini-excursie naar de Strengen met in mijn kielzog Peet, Esther en Joop van de vogelwerkgroep. Even later zal zich Renée (plaatselijke vogel- en fotografie-enthousiasteling uit de Merenwijk) bij ons aansluiten. Ik heb wel enig recht van spreken hier, want ik woon hier sinds 1992, bijna 30 jaar.

De grootste verandering was hier rond 1995 toen het laatste restje Broek- en Simontjespolder aan de nieuwe golfbaan van Dekker werd opgeofferd, hetgeen onze toenmalige Buurman Bert tot de retorische vraag verleidde: “Ik weet niet wie stommer zijn, de koeien van nu of de golfers van straks?”. Nog stommer waren natuurlijk de bestuurders van toen die niet inzagen dat zo’n prachtig oud weidegebied had moeten worden behouden. Dan hadden we nu een andere wandeling gemaakt.

De laatste 25 jaar is er eigenlijk tot voor kort niet zo veel veranderd, totdat een groots plan voor herinrichting van het gebied ‘Kagerzoom’ (ik wist niet eens dat ik daar woonde) gelanceerd werd, inclusief rumoerige inspraakbijeenkomsten, waar bleek dat de steun voor de deels krankzinnige Teylingse plannen bij de Leidse Merenwijkbewoners onder het nulpunt was gedaald. Tenslotte ging er gelukkig heel veel niet door. Wel werden de Strengen en Tengnagel sterk onderhanden genomen. We gaan er vandaag eens een kijkje nemen.

Vanaf onze woning aan de Rivierforel lopen we linksom een stukje langs de golfbaan. Het is voorjaar en dat hoor je. Ter linkerzijde van het pad horen en zien we heel veel zwartkoppen, wellicht een tuinfluiter, heggemus, winterkoninkje, een paar puttertjes, fitissen en tjiftjaffen. Ter rechterzijde hoor je af en toe de scherpe tik van een golfbal die gelanceerd wordt.  Ettelijke zangvogels verder komen we bij de Groote Sloot, het water tussen de Merenwijk en Koudenhoorn. Er zwemmen wat futen en meerkoeten. Aan de overkant in Koudenhoorn horen en zien we ook van alles. Een bestemming voor de volgende excursie.

Tenslotte komen we bij de mooi Broekdijkmolen en iets verderop bij het bruggetje naar de Strengen. Hier zijn we getuige van de grote veranderingen die onlangs hebben plaatsgevonden. Wij slaan na de brug het pad links in. Niet zo lang geleden was er rechts van het pad een heerlijk wild bos van allerlei wilgen en struiken, totdat de bulldozers bijna alles met de grond gelijk maakten en er verschillende plasjes uitgroeven.

Als trotse kers op de natuuronwikkelingstaart prijkt hier nu een peperduur vogelkijkscherm dat op de plasjes uitkijkt. Niet ver daarvandaan staat een nieuw informatiebord dat de prachtige vogels vermeldt  die je hier kunt zien, inclusief blauwborstjes, spechten en eendensoorten. Tot voor kort waren die er allemaal, maar na het werk van de bulldozers is het even wachten totdat ze er weer zijn. Gelukkig hebben we nu een informatiebord waar ze op staan. Door de kijkgaten van het vogelkijkscherm hebben we voorlopig uitzicht op een woestijn met kleine meertjes. Eén grauwe gans dobbert er op het water. Het is een beginnetje.

Aan de linkerzijde van het pad kijk je op een klein baaitje (ongewijzigd in de plannen)  waar regelmatig ijsvogels en krooneenden te zien zijn. We hebben geen geluk. Misschien zitten ze op Koudenhoorn, een paar honderd meter verder. Wel wemelt het er van uitbundig zingend fitissen, zwartkoppen meer fraais. Joop wijst ons op een soort olievlek op het water. Het is geen olie, maar een natuurlijke verontreiniging van een bacterie die zich in ijzerhoudende bodem thuis voelt. Alweer iets geleerd. Op het volgende stuk horen we onmiskenbaar een Cetti’s zanger en we zien hem ook wegvliegen. Ik doe geen poging om hem te fotograferen.

Tenslotte komen we bij het strandje aan het Joppe. We moeten eerst door een hek, want hier mogen wél honden lopen. We wandelen een stukje langs de Joppe-kust, moeten nog een keer om een hek heen klimmen (we verlaten de honden-zone). Daar zou ergens een ijsvogelnest zitten. We zien geen ijsvogels. Misschien waait het gewoon te hard.

Toegang tot de Tengnagel, met het nieuwe verhoogde pad
Het nieuwe plasje op de Tengnagel

Niet veel verder bevindt zich het toegangshek van de Tengnagel een lange strook land die tussen het Joppe en de Zijl is blijven liggen bij het uitgraven  van de Zwanburger polder in de vroege jaren 1970. Deze strook is flink onderhanden genomen en waarschijnlijk met een positief resultaat. Het was altijd al een leuk gebiedje met mooie vogels als tapuiten en kwikstaarten op het land en andere vogels in het Joppe, zoals doodaarsjes en bijzondere eenden.

De grootste verandering is dat er nu plasjes zijn gegraven – mijn buurman op de Rivierforel noemde ze denigrerend muggenkwekerijen – waar heel veel steltlopers en rietvogels zich thuis zullen voelen. Maar het zal nog even duren.

Wij lopen een stukje de strook op. Eerst zien we een aantal witte kwikstaarten maar daarna ook gele. Wat zijn die beesten geel! In de buurt van de nieuwe plasjes zitten een paar kleine plevieren met duidelijk ringetjes om hun ogen.

Kleine plevier

Het zijn dus geen bontbekken. Niet minder mooi zijn de scholeksters. Helemaal vrolijk word ik van de visdiefjes, die ik voor het eerst dit jaar zie. Met die visdiefjes en de gele kwikstaarten lijkt het ineens echt voorjaar te zijn geworden. De tapuit – die er wel moet zitten – zien we deze keer niet. Esther vindt het te koud – er waait een frisse vrij harde wind uit het Noorden – en gaat naar huis. Renée zijn we onderweg kwijtgeraakt, maar zij had nog andere verplichtingen.

Visdiefjes bij de Tengnagel

Wij sluiten onze mooie tocht af met het pad ter rechterzijde van de Strengen, vrijwel onaangetast door het geweld van de natuurontwikkeling. Het is er prachtig. Aan de rechterzijde ligt een prachtig bos met veel water en omgevallen bomen. Ter linkerzijde (vol gegroeid met vooral groot hoefblad) ligt de Zijl. Terwijl de zangvogels ongedisciplineerd door elkaar heen zingen, gaat er af een toe een dagpauwoog op het pad zitten. Even zien we een bonte specht lang een tak omhoog klimmen.

We lopen naar (mijn) huis. Ik vond het leuk ‘mijn’ gebiedje te kunnen laten zien, dat gedeeltelijk ondanks en gedeeltelijk dankzij de nieuwe ontwikkelingen nog steeds erg leuk is.


Eerdere blogs/pagina’s van mijn hand die hier iets mee te maken hebben