Met zachte hand tegen botte kracht

Primeur: vioolleerlingen de MRI-scanner in

Het is nog niet eerder vertoond, maar Dr. Nina Campbell heeft de MRI-scanner van het VU medisch centrum elke eerste dinsdag van de maand de hele ochtend afgehuurd. Haar leerlingen moeten – mét viool en al – het reusachtige gevaarte in. Samen met haar medische assistent gaat ze precies na waar de onnodige kracht en verkramping optreedt. Voordat die energieverspilling ongedaan is gemaakt, kan zij haar leerlingen weinig bijbrengen. Vroeger duurde dat maanden (of jaren). Door een unieke samenwerking tussen Philips, het VU medisch centrum en de musicoloog en musicus Dr. Campbell kan binnen twee weken daarna de echte muziekles beginnen. Wij interviewden Dr. Nina Campbell in haar charmante repetitieruimte in Oud-Zuid.

Vingertop als top van de ijsberg

“Viool spelen is heel moeilijk. Dat weten de meeste violisten ook wel, maar zij begrijpen niet waar de echte moeilijkheden zitten. Problemen worden vaak opgelost door nieuwe problemen te creëren. Neem de niet soepele plaatsing van een vingertop. Tenslotte worden de hoogte en de klank van alle noten op een viool (afgezien van de losse snaren) door de vingertoppen bepaald. Veel problemen ontstaan aan de vingertop met als gevolg onzuiverheid, slechte klank, moeilijkheden bij snelle passages etc. Wat veel violisten niet begrijpen, is dat de vingertop het topje van de ijsberg is.

mmv

Ze gaan nog meer kracht in de vinger ontwikkelen (soms door urenlang ingewikkelde etudes te spelen), nog meer kracht in de hand. Tenslotte verkrampen de hele linkerarm en de linkerschouder. Soms klinkt het dan nog niet eens zo slecht, maar het is een fundamenteel verkeerde oplossing. In plaats van de roestige machine een beetje te oliën, wordt er een tien keer zo sterke motor op gezet. Schouders worden nog stijver, spieren worden nog krampachtiger. De energie spettert er vanaf. Vooral mannen hebben er een handje van (niet alleen bij het vioolspel overigens), intelligentie door brute kracht te vervangen. Een steeds grotere motor op een steeds roestiger mechaniek. Maar eens gaat het mechaniek kapot en dan is het voorbij met het vioolspel.

Voor mij als leraar is het vaak niet eens zo gemakkelijk te zien wat er aan de hand is. Je kunt wel heel veel zien aan de buitenkant. Je kunt ook in spieren, handen en armen knijpen om te voelen hoe alle soepelheid verdwenen is bij bepaalde leerlingen. Maar het is toch vaak moeilijk om te zien wat er fysiologisch gebeurt.

Iedereen door de machine!

Aan sponsoren voor klassieke muziek te komen is best lastig. Ik probeerde maar eens of ze bij Philips Medische Systemen belangstelling hadden. Die hadden ze. Zij overtuigden mij er al snel van dat 25% van mijn leerlingen beter patiënten genoemd zouden moeten worden: mensen die weliswaar de ambitie hebben muziek te maken, maar die motorisch ziek zijn en steeds zieker worden door het mishandelen van hun spieren en gewrichten. Philips is geïnteresseerd in deze doelgroep en wilde in een unieke combinatie van sponsoring en research graag hun MRI-techniek inzetten.

mri

In Fase 1 zou het om fysiologisch onderzoek naar verkrampte spieren gaan. Wellicht zou in Fase 2 het neurotische brein van zulke zichzelf mishandelende musici onder handen genomen kunnen worden. Ik vond dat een goed idee en zo begon een samenwerking met Philips en een ziekenhuis in Amsterdam. Al mijn leerlingen moeten eerst maar eens “door de machine”, zoals we dat hier noemen.

Als u een paard was, …

Nu had ik geen zin omdat allemaal zelf te doen. In overleg met het ziekenhuis nam ik een assistent aan met de nodige voorkennis. Op zichzelf was het geen probleem dat hij diergeneeskunde had gestudeerd. Pavlov wist het al: varkens en mensen zijn niet zo verschillend. Toch ging er wel eens wat fout. Toen we de aanvoerder van de tweede violen van een belangrijk Nederlands barokensemble door de machine hadden gehaald, zei mijn assistent, nadat hij het spierpatroon had geanalyseerd, spontaan

paard

“Als u een paard was, zou ik adviseren u af te laten maken, maar het heeft in dit speciale geval misschien toch zin om iets aan uw spiergebruik te verbeteren. Begrijp mij niet verkeerd, het klinkt prima, maar het is (zeker door de MRI-scanner) niet om aan te zien wat u doet.” Die violist hebben we niet meer teruggezien. Ik heb mijn assistent gevraagd iets diplomatieker op te treden in het vervolg. Al mijn beginnende leerlingen – patiënten dus – zijn inmiddels door de intake-scan gegaan en worden na een half jaar nog eens gecontroleerd.

Met zachte hand tegen botte kracht

Zijn ze dan krampvrij, dan kan ik met de vioolles beginnen. Zijn ze na een half jaar nog ernstig verkrampt, dan adviseer ik ze óf met muziek op te houden óf een instrument te gaan bespelen dat je een beetje normaal kunt vasthouden (bijna alle instrumenten behalve viool en altviool). Gaan ze wel door, dan gaan we de hand nog zachter maken en alle onnodige kracht uit het hele systeem uitroeien. Ons motto: met zachte hand tegen botte kracht.”

__

Naschrift:
Dit artikel is natuurlijk pure fantasie en grotendeels onzin. De hier ten tonele gevoerde Dr. Nina Campbell bestaat niet, maar haar fictieve uitspraken in dit verhaal (uitsluitend voor mijn rekening!) zijn geïnspireerd door de uitstekende lessen die ik regelmatig bij Mimi Mitchell (binnenkort Dr. Mitchell) in Amsterdam volg.